Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2016

Η παιδεία ως …κλωβός Faraday

Η παιδεία ως  …κλωβός Faraday

Πριν από κάποια χρόνια, σε μια ραδιοφωνική εκπομπή ένας από τους παρουσιαστές διηγήθηκε το θέμα μιας τηλεοπτικής σειράς αυτοκινητιστικού περιεχομένου στην οποία έκανε μεταγλώττιση: ένα κοινό αυτοκίνητο δοκιμάστηκε σε ένα τεχνητό κεραυνό 600000 Volt με τον οδηγό μέσα χωρίς να συμβεί το παραμικρό. Ο παρουσιαστής, παρόλο που την παρακολούθησε,παρόλο που συμμετείχε στη μεταγλώττιση, δεν πίστευε το φαινόμενο και ρωτούσε γεμάτος απορία και αμφιβολία αν μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο.

Αυτό που το διατήρησε στη μνήμη μου τόσο καιρό δεν είναι προφανώς το ότι ο παρουσιαστής δεν ήξερε πως το αυτοκίνητο συμπεριφέρεται ως κλωβός Faraday, δηλαδή επιτρέπει στο ηλεκτρικό ρεύμα να περάσει από αυτό χωρίς να επηρεάσει ό,τι βρίσκεται στο εσωτερικό του, αλλά το γεγονός ότι ο επιστημονικός αναλφαβητισμός οδηγεί πολλές φορές στην άρνηση της πραγματικότητας.


Αποτέλεσμα εικόνας για κλωβός Faraday
Όταν το μυαλό δε γνωρίζει, πολλές φορές, επιλέγει απλοϊκά σχήματα και σύμβολα που δεν κουράζουν ώστε να δίνουν εύκολες ερμηνείες για να εξηγήσει διάφορα φαινόμενα. Το τελευταίο διάστημα, την εποχή της επιστήμης (?), παρακολουθούμε ολόκληρα στρώματα του πληθυσμού να πιστεύουν σε ανήκουστες θεωρίες συνομωσίας, να διατείνονται ότι μας ψεκάζουν, ότι όλα στον κόσμο καθορίζονται από συγκεκριμένες ομάδες- λέσχες κλπ, ότι τα άστρα καθορίζουν το μέλλον μας παρόλο που ο διπλανός μας μας επηρεάζει βαρυτικά 10000 φορές περισσότερο από ένα κοινό άστρο και να περιμένουν ακόμη  ένα «Μεσσία» (δες Σώρρα) να μας σώσει...
Υπάρχει ένα μικρό στρώμα στο πάνω μέρος της κοινωνίας που σκέφτεται σχετικά ορθολογικά, ενώ από κάτω είναι ένα βαθύ ποτάμι που δεν έχουμε επίγνωση της αθέατης πλευράς και της απήχησης που έχει. Υπάρχει ένας παράλληλος κόσμος νοοτροπιών, θεωριών συνωμοσίας, πεποιθήσεων ανορθολογικών, που τρομάζεις όταν το συνειδητοποιείς», τονίζει ο Στέφανος Τραχανάς, πρόεδρος της εκδοτικής επιτροπής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης.
Και γιατί είναι επίκαιρα όλα αυτά; Ποιος ο λόγος να τα συζητάμε πάλι;

Τις τελευταίες μέρες δίνονται στη δημοσιότητα ξανά πληροφορίες για ένα ακόμη νέο σχέδιο, για μια ακόμη προσπάθεια αλλαγής του εκπαιδευτικού – εξεταστικού συστήματος στο όλο και πιο «νέο» κάθε φορά Λύκειο. Διαβάζοντας όμως μπροστά και πίσω από τις γραμμές διαπιστώνω πως το κύριο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από το σχεδιασμό –ποιος είναι ο ρόλος της παιδείας μας, ποιος είναι ο προσανατολισμός της εκπαίδευσης μας- δεν έχει απαντηθεί ή ακόμη χειρότερα η απάντηση αναφαίνεται απογοητευτική. Όταν οι θετικές επιστήμες απαξιώνονται το ερώτημα μένει μετέωρο και αναπάντητο.

Δεν θέλω ετούτο το κείμενο να ακουστεί ως ένας συντεχνιακός Φιλιππικός, δεν πιστεύω ούτως ή άλλως σε δίπολα – οι θετικές επιστήμες και οι μη θετικές επιστήμες.

Άλλωστε, ποτέ δεν πίστεψα στη μοναστηριακού τύπου ανάπτυξη της επιστήμης, ποτέ και για τίποτε δε συμμερίστηκα τον απομονωτισμό.
Άρα τι πρέπει να γίνει;
Θεωρώ πως χρέος του κάθε «νέου» συστήματος οφείλει να είναι η διάδοση του επιστημονικού τρόπου σκέψης. Ο κύριος προσανατολισμός του πρέπει να είναι πως θα μαθαίνουν τα παιδιά να σκέφτονται και να καταλήγουν σε συμπεράσματα αξιοποιώντας τη λογική και τη δύναμη του μυαλού τους. Η επιστήμη αποτελεί το μεγαλύτερο πολιτιστικό επίτευγμα του ανθρώπου, είναι αυτή που οδηγεί σε κριτική σκέψη, είναι αυτή που προάγει την ανεξαρτησία και την ελευθερία της σκέψης, είναι το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στον φανατισμό και τη μισαλλοδοξία που φαίνεται να απειλούν ξανά τον ανθρώπινο πολιτισμό όπως πολλές φορές στο παρελθόν και δε μπορεί να απαξιώνεται. Γι’ αυτό έχουμε υποχρέωση να θεμελιώσουμε τον ορθολογικό τρόπο σκέψης: με την παρατήρηση και το πείραμα, με τη δοκιμή, το λάθος και στη συνέχεια την απόρριψη θα οδηγηθούμε στην πιο έγκυρη (αλλά πάντα ατελή) γνώση της πραγματικότητας. Το γεγονός πως όλα υπόκεινται σε έλεγχο, το ότι δεν υπάρχουν ανέγγιχτες – ευγενείς αλήθειες, η δύναμη της μεθόδου σε αντίθεση με τη θνητότητα της γνώσης, αυτός ο αντιδογματικός χαρακτήρας της επιστήμης είναι που θα μας προστατεύσει από φανατισμούς και θα μας απαλλάξει από προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες.

Δεν είναι κάτι καινούργιο. Ο επιστημονικός τρόπος σκέψης πάντοτε ήταν επίκαιρος και πάντα ήταν οδηγός εξελίξεων, επαναστάσεων, αλλαγών, ανατροπών.

Ανατρέχοντας στην ιστορία θα δούμε πως και στην Ακαδημία του Πλάτωνα ασκούσαν τις μαθηματικές επιστήμες με ανιδιοτελή τρόπο μάλιστα, με μοναδικό σκοπό τον εξαγνισμό με στόχο ηθικό και ήταν εκεί που ανακαλύφθηκε η αξιωματική μέθοδος των μαθηματικών, με τις εργασίες αυτές να καταλήγουν μισό αιώνα αργότερα στα περίφημα στοιχεία του Ευκλείδη. Ο Αριστοτέλης στο Λύκειό του αναδεικνύεται σε μεγάλο διοργανωτή έρευνας μιας και θεωρούσε ότι πρέπει να εμπιστευόμαστε την παρατήρηση των γεγονότων περισσότερο από τους συλλογισμούς και τους συλλογισμούς μόνο στο βαθμό που συμφωνούν με τα υπό παρατήρηση φαινόμενα, κάτι που θα δούμε και στον Μπέικον αργότερα. Είχαν καταλάβει από πολύ νωρίς την αξία της λογικής που προκύπτει από την εκπαίδευση των επιστημών. Ο επιστημονικός τρόπος σκέψης καθιερώνεται βέβαια από το Γαλιλαίο και την Επιστημονική του Μέθοδο, αλλά την ενθρόνισή του την οφείλει στο Γαλλικό Διαφωτισμό που επέβαλε τον ορθολογισμό και τον ανήγαγε σε κύριο μέλημα της εκπαίδευσης. Την Επιστήμη τη θέλει  και το «Φυσικής Απάνθισμα» του Ρήγα Φεραίου -που είναι ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση - για να διαδώσει τις πιο σύγχρονες επιστημονικές ιδέες της εποχής εκείνης στους συμπατριώτες του και να τους απαλλάξει από φοβίες ικανές να τους κρατάνε απαθείς, περίτρομους ή εντελώς αδαείς για όσα συμβαίνουν γύρω τους.

Και εμείς ακόμη εδώ συζητάμε για λυγισμένα κουτάλια και ρολόγια που επισκευάζονται από την τηλεόραση, για επισκέψεις εξωγήινων, αναρωτιόμαστε δε ακόμη αν πατήσαμε στο Φεγγάρι.

Είναι φανερό πως σημαντικός στόχος για το νέο σύστημα είναι να πετύχει ταυτόχρονα και την καταπολέμηση του επιστημονικού αναλφαβητισμού. Η στοιχειώδης επιστημονική εγγραμματοσύνη των πολιτών είναι βασικός όρος για την αποτελεσματική λειτουργία μιας σύγχρονης δημοκρατικής πολιτείας στο πλαίσιο της οποίας οι πολίτες καλούνται να αποφασίσουν για ολοένα και περισσότερα ζητήματα μεγάλης κοινωνικής σημασίας που έχουν μια έντονα επιστημονική διάσταση. Δε γίνεται η γενιά αυτή να μην έχει τη δυνατότητα διάκρισης των ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών και να συζητά ακόμη για τη «ραδιενέργεια» των κινητών, δε μπορεί να ακούμε ακόμη για διαφορετικό- εθνικό DNA, δε μπορεί να μην έχει άποψη για τη χημική ρύπανση, δε μπορεί να μη διδάσκεται για μεταλλαγμένα τρόφιμα, άρα δε γίνεται να μην έχουν κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση γενικής παιδείας οι θετικές επιστήμες. Δε γίνεται συνεχώς να απαξιώνονται. Και ας μη ξεχνάμε ότι υπάρχουν και πολλά χρηστικά πράγματα που θα πρέπει να γνωρίζουμε γιατί κάνουν πιο εύκολη και πιο ασφαλή την καθημερινότητά μας. Δεν είναι κακό να γνωρίζουμε ότι σε περίπτωση καταιγίδας είναι ασφαλέστερο να βρισκόμαστε στο αυτοκίνητό μας παρά έξω από αυτό.

Ο ρόλος της παιδείας είναι κρίσιμος. Τι πολίτες θέλουμε να έχουμε;

Σκεπτόμενους, οπλισμένους με κριτική σκέψη ή άβουλους που είναι έτοιμοι να αποδεχτούν αμάσητα την κάθε μορφής συνωμοσιολογία; Είναι σημαντικό να αφυπνιστούμε και να αναζητήσουμε την παιδεία, την εκπαίδευση που μας αξίζει γιατί αλλιώς είναι ορατός ο κίνδυνος που αναφέρει ο Μπέρτραντ Ράσελ : οι άνθρωποι γεννιούνται αμόρφωτοι, δε γεννιούνται ηλίθιοι. Γίνονται πολλές φορές ηλίθιοι με την (κακή) εκπαίδευση.

Οφείλει λοιπόν η πολιτεία να θωρακίσει τους νέους πολίτες με παιδεία που θα λειτουργεί σαν κλωβός Faraday και θα τους προστατεύει από τους κεραυνούς της παραπληροφόρησης, της προπαγάνδας, της μισαλλοδοξίας, της επιβεβαίωσης των προκαταλήψεων. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει αν οι Θετικές Επιστήμες δεν αποκτήσουν τον κρίσιμο ρόλο που τους αρμόζει στο πρόγραμμα σπουδών. Και για να μην παρεξηγηθώ η ανάκτηση του σημαντικού ρόλου των θετικών επιστημών δε σημαίνει πως πρέπει να γίνει σε βάρος των θεωρητικών επιστημών, ίσα ίσα μπορεί και πρέπει να υπάρχει αλληλεπίδραση, συνεργασία.

Αντί επιλόγου επιλέγω να παραθέσω ένα διάλογο μεταξύ του Σωκράτη και του μαθητή του Στρεψιάδη από τις Νεφέλες του Αριστοφάνη που αποκαλύπτει ότι οι Αθηναίοι δυσκολεύονταν να αποδεχτούν τις αρχές της φυσικής ως αιτίες των φαινομένων, και ήταν έτοιμοι να μεταπλάσσουν αυτές τις αρχές, σε νέου τύπου θεότητες, ως τροφή για σκέψη:

Σωκ: Ποιος Δίας; Μη χωρατεύεις. Δεν υπάρχει κανένας Δίας.

Στρεψ: Μα τι λες; Τότε ποιος βρέχει; Αυτό πρώτα απ’ όλα να μου εξηγήσεις.

Σωκ: Στα σίγουρα. Θα στο διδάξω με ακαταμάχητα στοιχεία. Έλα τώρα, τον έχεις δει ποτέ κάπου να βρέχει χωρίς Σύννεφα; Κι όμως θα έπρεπε να βρέχει με ξαστεριά, κι αυτά να λείπουν.
Στρεψ: Μα τον Απόλλωνα, στ’ αλήθεια ορθά το αποδεικνύεις με αυτή σου την επιχειρηματολογία. Κι όμως, πριν απ’ αυτό, πραγματικά νόμιζα πως ο Δίας προκαλεί τη βροχή. Αλλά πες μου ποιος είναι που προκαλεί τους κεραυνούς; Αυτό με κάνει να τρέμω.
Σωκ: Αυτά, καθώς κυλούν, κάνουν τους κεραυνούς.
Στρεψ: Με ποιο τρόπο; παράτολμε άνθρωπε!
Σωκ: Όταν γεμίσουν με πολύ νερό, και ωθούνται και παρασύρονται πιο πέρα, καθώς απαραιτήτως ορμούν προς τα κάτω όταν γεμίσουν με βροχή, τότε πέφτουν βαριά το ένα πάνω στ’ άλλο και σκάνε και κτυπάνε.
Στρεψ: Ποιος είναι που τα ωθεί και τα παρασύρει πιο πέρα; Δεν είν’ ο Δίας;
Σωκ: Καθόλου, αλλά ο αιθερικός Στρόβιλος.
Στρεψ: Ο Στρόβιλος; Είχε διαφύγει της προσοχής μου ότι δεν υπάρχει ο Δίας, και ότι βασιλεύει τώρα ο Στρόβιλος στη θέση του. Αλλά ακόμη δεν μου έχεις διδάξει τίποτε σχετικά με τη βροντή και τον κεραυνό.
Σωκ: Μα δεν με άκουσες που είπα ότι τα Σύννεφα, όταν γεμίσουν υγρασία, προσκρούουν το ένα στο άλλο και βροντούν λόγω της πυκνότητάς τους;


Πηγές:
1. (Νεφέλαι, 356, από μετάφραση του W.J. Hickie).
2. Pierre Hadot(2002), Τι είναι αρχαία φιλοσοφία, Αθήνα, Ίνδικτος.
3. Τραχανάς Στέφανος (2014), Το φάντασμα της όπερας, Ηράκλειο, ΠΕΚ.
4. Ιωαννίδης Σάκης Καθημερινή (2/10/2016)- Ψεκασμένοι» στην εποχή του CERN (http://www.kathimerini.gr/876989/article/epikairothta/episthmh/yekasmenoi-sthn-epoxh-toy-cern)
5. Richard Hammond struck by lightning in car - Top Gear – BBC
άρθρο μου στην Ηχώ της άρτας

Τρίτη, 30 Αυγούστου 2016

Επιτυχόντες 2016

Το τέλος μιας χρονιάς, η αρχή μιας άλλης.

Μετά και την ανακοίνωση των επιτυχόντων νιώθω την ανάγκη να δώσω συγχαρητήρια σε όλα τα παιδιά που αγωνίστηκαν - άλλα περισσότερο, άλλα λιγότερο- και κατάφεραν να τελειώσουν επιτυχημένα αυτό το δύσκολο ταξίδι.
Κάποιοι πέτυχαν την πρώτη τους επιλογή, άλλοι σε κάποια από τις επόμενες. Αυτό πολλές φορές δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία, παρά μόνο ότι αποτελεί την αρχή ενός νέου ταξιδιού, ενός νέου αγώνα. 
Σας εύχομαι , λοιπόν,  καλή σταδιοδρομία και να συνεχίσετε να παλεύετε δίνοντας τον καλύτερό σας εαυτό. Γιατί στο τέλος αυτό είναι που μετράει.
Νιώθω επίσης την ανάγκη να ευχαριστήσω όλα αυτά τα παιδιά που μας εμπιστεύτηκαν να τα βοηθήσουμε, να τα καθοδηγήσουμε σ'αυτό το σημαντικό αγώνα της ζωής τους, που άκουσαν τις συμβουλές μας, που ανέχτηκαν την πίεση και τις ιδιοτροπίες μας, που κατάφεραν ακόμη και υπό καθεστώς αφόρητης πίεσης να περνάμε όλοι καλά. Για μένα αυτό είναι πολύ σημαντικό: να καταφέρνεις να διατηρείς το χαμόγελο, να καταφέρνεις να γελάς έστω και με αυτή την παράλογη πίεση.
Τέλος θέλω να ευχαριστήσω όλους τους συνεργάτες- συναδέλφους - φίλους, που αποτελούν αυτό το "team" που οδηγεί σε αυτά τα αποτελέσματα.
Σκέφτηκα πολύ να ανεβάσω ή όχι πίνακα επιτυχόντων. Δεν θέλω να φανεί υπεροπτικό, αλλά κυρίως δε θέλω να χαθεί η ουσία πως αυτή είναι επιτυχία των παιδιών και  σε καμία περίπτωση δε θέλω να φανεί ότι προσπαθώ να την καπηλευτώ. Θα πω μόνο πως το κάνω με αίσθημα περηφάνιας, γι αυτά τα παιδιά, για την προσπάθειά τους.
Σημειώνω πως τα παιδιά αυτά ερχόταν σε ένα ή σε περισσότερα μαθήματα στο φροντιστήριο. 
Καλή σταδιοδρομία!!!!!




Τέλος, επειδή πολλές φορές στη ζωή πρέπει να αποδείξεις πως δεν είσαι ελέφαντας, και επειδή υπάρχουν φορές που όταν σου πετούν το γάντι πρέπει να το σηκώσεις, αναρτώ και κάποια στατιστικά με τα αποτελέσματα της βαθμολογίας στη Φυσική και στη Χημεία.





Παρασκευή, 1 Ιουλίου 2016

trailer εκδήλωσης 2016


 Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Ο αρχαιότερος υπολογιστής



Ένα μικρό video για να περιγράψουμε τι θα συζητήσουμε στην εκδήλωση με τίτλο: Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Ο αρχαιότερος υπολογιστής. Ομιλητής θα είναι ο διακεκριμένος αστροφυσικός Ι. Σειραδάκης. 
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων ήταν ένας ακριβής ημερολογιακός μηχανισμός. Κατασκευαστεί το 150 ‒ 100 π.Χ. και βρέθηκε τυχαίως, το 1900 μ. Χ. Ήταν ο πρώτος (αναλογικός) υπολογιστής με τον οποίο υπολογιζόταν οι κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης, οι φάσεις της Σελήνης και προβλέπονταν εκλείψεις (ηλιακές ή σεληνιακές). Περιείχε επίσης ένα εκτεταμένο εγχειρίδιο χρήσης.



Παρασκευή, 17 Ιουνίου 2016

Δυο μέρες με «τρεις» φυσικούς και μερικούς ...φίλους

Δυο μέρες με «τρεις» φυσικούς και μερικούς ...φίλους


Θέλω να ευχαριστήσω τον κ. Γιώργο Γραμματικάκη που έκανε την τιμή σε εμένα και τους συνεργάτες μου να μας προσκαλέσει για ένα διήμερο στις Βρυξέλλες, στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου είχα την τύχη να παρακολουθήσω μια εκπληκτική παρουσίαση του κ. Γιάννη Σειραδάκη για τις ανακαλύψεις πάνω στο μηχανισμό των Αντικυθήρων και να συγκινηθώ από την εκπληκτική ερμηνεία του κ. Γ. Κοτανίδη στο θεατρικό που αναφερόταν στη ζωή του R. Feynman.
Γιατί τρεις φυσικοί;

Γ. Γραμματικάκης ο πρώτος  Φυσικός
Πρώτα απ’ όλα η παρουσία του κ. Γραμματικάκη είναι πάντα επιβλητική. Σε κάθε ομιλία του έχει τη δυνατότητα (αυτή που μόνο λίγοι δάσκαλοι έχουν) να γοητεύει, να καθηλώνει. Ευγενέστατος, με λόγο απολαυστικό, εμποτισμένο με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, δείγμα της αδιαμφισβήτητης ευφυίας του, με τις ανέκδοτες ιστορίες του κάθε φορά μας δίνει λόγους να τον ακούμε.  Είτε μιλούσε για τη Φυσική, είτε μιλούσε για την Ελλάδα, ο λόγος του ήταν συγκινητικός μα συνάμα και εμψυχωτικός, ήταν πολιτικός μα όχι κομματικός, ήταν ενωτικός με κέντρο πάντα την Ελλάδα και τους Έλληνες. Λόγος πατριωτικός και συνάμα ευρωπαϊκός. Είναι ο λόγος ενός πραγματικού πνευματικού ανθρώπου, που υπηρετεί το χρέος του να παράγει παιδεία και να προάγει τον πολιτισμό, αλλά κυρίως μέσα από τη συλλογική ικανότητα που έχει αναπτύξει προάγει την άμβλυνση των διαφορών και την αποδυνάμωση του ατομικισμού, είτε μιλάμε για τους πολίτες μιας χώρας, είτε μιας ηπείρου, είτε ολόκληρου του κόσμου. Είναι αυτή η ουμανιστική σκοπιά με την οποία βλέπουν τα πράγματα οι μεγάλοι επιστήμονες, οι πραγματικοί διανοούμενοι, έχοντας διαβάσει, έχοντας καταλάβει το μέγεθος του ανθρώπου και τη σημασία αυτής της μικρής μπλε κουκίδας που έλεγε και ο Carl Sagan 
Πάει καιρός που έχω χάσει την πίστη μου στο πολιτικό προσωπικό αυτής της ταλαίπωρης χώρας.  Ίσως να φταίει που κάθε φορά που κάποια ελπίδα αχνοφαινόταν φρόντιζε να τη διαψεύσει, φρόντιζε με κάθε τρόπο να με απογοητεύσει. Αυτό που δεν άντεχα όμως, ήταν να χάσω την πίστη μου στους πνευματικούς ανθρώπους αυτού του τόπου. Δε μπορούσα να βλέπω την κρίση που το πολιτικό προσωπικό δημιούργησε και συνεχίζει να διαχειρίζεται αποτυχημένα, να οδηγεί σε παραίτηση το υγιές δυναμικό αυτού του τόπου. Είτε αυτό έχει να κάνει με τις υγιείς δυνάμεις της οικονομίας, τους ανθρώπους που συνεχίζουν να αγωνίζονται και να δημιουργούν εκεί έξω, είτε με τους πνευματικούς ανθρώπους που για μένα είναι οι πραγματικοί ηγέτες γιατί αποτελούν τις πραγματικές κινητήριες δυνάμεις μιας κοινωνίας. Αυτές οι δυνάμεις της κοινωνίας υπάρχουν. Χρειάζεται απλά κάποιος να τις φωτίσει και το λέω και με τις δυο εκδοχές του ρήματος: να τις αναδείξει, να τις καθοδηγήσει.
Και πιστεύω ότι ο κ. Γ. Γραμματικάκης είναι ο ικανότερος και γι’ αυτό το κάνει τόσο πετυχημένα. Χωρίς ιδιοτέλεια, χωρίς κομπασμό, με πραγματική αγάπη για τον άνθρωπο και την ευημερία του.
Κάθε φορά που σκέφτομαι τις συναντήσεις μας, σκέφτομαι το φως. Το ξέρω πως είναι η μεγάλη του αγάπη και χαίρεται να μιλά για αυτό, αλλά εγώ πιστεύω πως σκέφτομαι το φως γιατί αυτή είναι η λέξη που τον περιγράφει. Εκπέμπει φως με την ποιότητά του σε κάθε παρουσία του. Είναι  αυτές οι ακτίδες φωτός που εκπέμπει με το λόγο και τις πράξεις του που φωτίζουν λίγο αυτό το κατακλυσμιαίο σκοτάδι . Είναι μάλλον ο τρόπος που έχει να φωτίζει τους νέους ανθρώπους, να τους καθοδηγεί, να τους αναδεικνύει.
Ήταν τιμή μου να είμαι σ’ αυτή τη συντροφιά, να συμμετέχω στις κουβέντες, να παρακολουθώ τις εκδηλώσεις. Τον ευχαριστώ για την εμπειρία.

Γ. Σειραδάκης ο δεύτερος Φυσικός
Τον κύριο Σειραδάκη τον ήξερα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Τον θυμάμαι να αγωνίζεται πάντα για την Αστρονομία, ένας μαχητής της επιστήμης και της έρευνας, ένας αξιόλογος επιστήμονας αλλά πάνω από όλα άνθρωπος. Ευγενέστατος πάντα, με αυτή την πραότητα που τον διακρίνει, έχει την ικανότητα να κερδίζει κάθε συνομιλητή του. Ακούραστος έκανε μια εντυπωσιακή παρουσίαση στο χώρο του Ευρωκοινοβουλίου για το Μηχανισμό των Αντικυθήρων και απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις του κοινού. Χωρίς κανένα κόμπλεξ ήταν μαζί μας και μας εξηγούσε ό,τι τον ρωτούσαμε, ακόμη και αν βρισκόμασταν για φαγητό, ακόμη και αν βρισκόμασταν στη στάση και περιμέναμε το λεωφορείο.
Είναι ένας από αυτούς τους φωτισμένους ανθρώπους, που δεν νιώθουν την ανάγκη να αποδείξουν κάτι σε κανένα, άρα δεν υποκρίνεται, είναι αληθινός και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να σε κερδίζει από την πρώτη στιγμή. Συνομιλεί με την ίδια ευκολία με όλους ανεξάρτητα από την ηλικία, ανεξάρτητα από το μορφωτικό επίπεδο καθενός,  χαρακτηριστικό ενός ωραίου ανθρώπου.
Σας ευχαριστώ για την ωραία παρουσίαση.

Γ. Κοτανίδης ως R. Feynman
Να λοιπόν ποιος είναι ο «τρίτος» φυσικός. Φυσικά και δεν είναι εν ζωή ο R. Feynman, αλλά ο κ. Κοτανίδης έδωσε μια συγκλονιστική παράσταση στον ρόλο που χαρακτηρίστηκε ως ο καλύτερος και πιο σύνθετος της καριέρας του,  «QED» ή «Τι απέδειξε ο κύριος Φάινμαν».
Ο Γ. Κοτανίδης πρωταγωνιστώντας σ’ αυτήν την παράσταση καταφέρνει να συνδέσει την τέχνη με την επιστήμη, καταφέρνει να παρουσιάσει ένα έργο με πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Πρώτα από όλα ερμηνεύει συγκλονιστικά αυτόν τον ιδιαίτερο επιστήμονα που ήταν τόσο νευρώδης με τρομερή υπερκινητικότήτα, τον Feynman που το μυαλό του δε σταματούσε να σκέφτεται, να αμφιβάλει, που είχε μια εκπληκτική μεταδοτικότητα με αποτέλεσμα να συγκεντρώνει χιλιάδες φοιτητές στις διαλέξεις του που τον λάτρευαν κυριολεκτικά. Ήταν ο δάσκαλος σταρ.

Ταυτόχρονα έπρεπε να επιδείξει τον επιστημονικό τρόπο σκέψης του. Αν δε μπορώ να το εξηγήσω δε μπορώ να το καταλάβω, νομίζω έγραφε πάνω στον πίνακα. Και η παράσταση είχε και τμήματα που προσπαθούσε με παιχνιδιάρικο τρόπο, να εξηγήσει πώς λειτουργεί το φως, πώς κινούνται και πώς αλληλεπιδρούν τα ηλεκτρόνια και τα φωτόνια. Πολύ δύσκολο έργο που το έβγαλε εις πέρας με μεγάλη επιτυχία.
Έπρεπε να αναδείξει την πολυσχιδή προσωπικότητα ενός επιστήμονα που βραβεύτηκε με Νόμπελ,  ενός ανθρώπου που συμμετείχε στην κατασκευή της ατομικής βόμβας, αλλά ταυτόχρονα ήταν ένας καλλιτέχνης μουσικός, ένας ζωγράφος, αθεράπευτος γυναικάς, ένας μεγάλος πλακατζής, ένας αντισυμβατικός δάσκαλος. Και όλα αυτά υπό το πρίσμα της κατάστασης της υγείας του. Ένα άλλο επίπεδο ανάγνωσης για το πώς αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος αντιμετώπιζε την προοπτική του θανάτου, παραμένοντας υπερδραστήριος μέχρι το τέλος χωρίς να παραιτείται από τη ζωή.
Μια συγκινητική ερμηνεία από τον Κ. Γ. Κοτανίδη που  έμεινε χαραγμένη στη μνήμη μου. Σας ευχαριστώ.


Τέλος … οι φίλοι
Βλέποντας το κοινό, στην αρχή, σκέφτηκα πως είναι ένα ετερόκλητο κοινό, χωρίς κάποια κοινά πολιτικά χαρακτηριστικά, χωρίς ίσως και κοινά επαγγελματικά χαρακτηριστικά και αναρωτήθηκα αν είχε καν κοινά χαρακτηριστικά. Αλλά γρήγορα κατάλαβα πως έκανα λάθος! Είχαμε όλοι κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Ήμασταν  όλοι άνθρωποι που αγωνίζονται, που προσπαθούν να δημιουργήσουν. Άλλος με την εκπληκτική ταβέρνα του στο Ρέθυμνο, άλλος με τη μικρή επιχείρησή του, άλλοι φοιτητές μεταπτυχιακών προγραμμάτων, μαθητές που αρίστευσαν σε διαγωνισμούς με τους καθηγητές τους, καθηγητές που κάνουν την υπερπροσπάθειά τους μέσα από το δημόσιο σχολείο, άλλοι καλλιτέχνες, μουσικοί, ηθοποιοί, σκηνοθέτες, επιστήμονες, μια γκάμα ανθρώπων όλων των ηλικιών, όλων των πεποιθήσεων, με ένα κοινό γνώρισμα τελικά: να μην έχουν διάθεση να παραιτηθούν , να μην παρασυρθούν από την άρρωστη περιρρέουσα ατμόσφαιρα και να έχουν αγάπη για την παιδεία και τον πολιτισμό.


Και μέσα σ’ αυτό το κοινό βρήκα ενδιαφέροντες ανθρώπους και ανταλλάξαμε απόψεις, κάναμε ωραίες κουβέντες, πήγαμε σε μουσεία, βρήκα ανθρώπους που μοιραστήκαμε με ευχαρίστηση την ίδια ωραία εμπειρία.
Τελικά ήταν ένα κουραστικό τετραήμερο, αλλά μια πραγματικά πολύ ωραία εμπειρία.
Τέλος, νιώθω την ανάγκη να ευχαριστήσω και τους αφανείς ήρωες που έφεραν σε πέρας όλο αυτό το δύσκολο έργο της οργάνωσης, χωρίς ψεγάδι, την κ. Χριστίνα Μερκουριάδη και τους συνεργάτες της.


Τετάρτη, 25 Μαΐου 2016

Θέματα Φυσικής 2016 Στατιστικά -Σχόλια



Αφού πέρασε αρκετό χρονικό διάστημα ώστε να μπορώ με ηρεμία και καθαρό μυαλό να σχολιάσω τα θέματα των Πανελληνίων Εξετάσεων στο μάθημα της Φυσικής, έκανα μια πρόχειρη στατιστική μελέτη για να μπορώ να υποστηρίξω τα λεγόμενά μου. Δυσκολεύτηκα με την κατανομή των βαθμών κάποιων ερωτημάτων, αλλά νομίζω πως δεν αλλοιώνουν τη γενική εικόνα!

Σαν πρώτη διαπίστωση , βλέπουμε πως θέματα έχουν μπει απ' όλη την έκταση της ύλης. Τουλάχιστον δεν αφέθηκε κάποιο κεφάλαιο παραπονεμένο! Θεωρώ πως ήταν μελετημένο και συμφωνώ με αυτή τη λογική διότι οι μαθητές πρέπει να αξιολογούνται με βάση τις γνώσεις τους σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κομμάτι της ύλης.

Στη θεωρία δόθηκε βάρος σχεδόν ισότιμα στα κεφάλαια που δε θα χρησιμοποιούνταν στις ασκήσεις με εξαίρεση το κεφάλαιο των κρούσεων που όμως έβαλαν Doppler, από την παράγραφο που δεν ήταν στις ασκήσεις.

Στις ασκήσεις αναζητήθηκαν οι γνώσεις από τρία κεφάλαια μιας και συνδύασαν ταλαντώσεις με το στερεό.
Από αυτή την άποψη τα θέματα θα έπρεπε να θεωρούνται πετυχημένα. Ήταν όμως;
Ας δούμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά. 

Το πρώτο πράγμα που κοιτάζω στα θέματα είναι να δω ποιες από τις αρχές της Φυσικής ήταν απαραίτητες, ποιες αρχές εξετάστηκαν. 
Εδώ έχουμε την Αρχή Διατήρησης της Ενέργειας με τις μορφές της Διατήρησης της Μηχανικής Ενέργειας και του Θεωρήματος Έργου Ενέργειας (ΘΜΚΕ). Επίσης ήταν δεδομένη η ΑΔΟ για την εξαγωγή των τύπων στην ελαστική, αν και δε χρειαζόταν να τη χρησιμοποιήσουν. Επίσης χρειάστηκε η Διατήρηση της ύλης μέσω της παροχής στο Β3, όπως και η ΑΔΕ μέσω της εξίσωσης Bernoulli. 
Λείπει η Διατήρηση της Στροφορμής αλλά δε γίνεται να τα έχουμε όλα!!! άρα και εδώ πήγε καλά η επιτροπή. Αλλά, υπάρχει ένα αλλά.... Κάτι λείπει από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των ερωτημάτων. Θεωρώ πως ήταν πολύ αναμενόμενα. Πάνω στα βασικά. Στα πρώτα ακούσματα. Έτσι ήταν δύσκολο να γίνει διαβάθμιση. Ούτε όγκο είχε, ούτε καμία δυσκολία. Ας τα δούμε ένα - ένα. 

Α1: Κλασσική ερώτηση για τις φθίνουσες πάνω στη σταθερά απόσβεσης και στο πως μεταβάλλει το ρυθμό μείωσης του πλάτους. Κλασσικό ερώτημα, έχει μπει πάμπολλες φορές -καμία δυσκολία.
Α2: Ερώτηση στη διάδοση του κύματος και την ταχύτητα. - Καμία δυσκολία. Από τα στοιχειώδη.
Α3: Δε νομίζω πως μπορεί να μπερδευτεί κάποιος σ' αυτό το ερώτημα. Ξεκάθαρο, απλό.
Α4: Του σχολικού- Ασχολίαστο.
Α5: Προτάσεις Σ-Λ. Κάποιες έχουν μπει ξανά στο παρελθόν με την ίδια ή και παρόμοια διατύπωση.

Β1: Ερώτηση στο Doppler με ανάκλαση σε εμπόδιο. Ωραίο θέμα που διδάσκεται, αλλά απαιτεί γνώση του φαινομένου. Ωραίο θέμα.
Β2: Αντικατάσταση στον τύπο. Θα μπορούσαν να δώσουν απόσταση από δεσμό, κάτι άλλο. Εξετάστηκε η γνώση του τύπου της μέγιστης ταχύτητας σημείου στο στάσιμο! 
Β3: Ωραίο θέμα για ρευστό. Εύκολο μεν, αλλά δεν ξέρω πόσο πιο δύσκολο θα μπορούσε να είναι ένα θέμα από ένα κεφάλαιο που διδάσκεται για πρώτη φορά. Χρειάστηκε η Διατήρηση της ύλης μέσω της παροχής, όπως και η ΑΔΕ μέσω της εξίσωσης Bernoulli. Διδάσκεται, αλλά δε νομίζω πως   σκοπός πρέπει να είναι να μπαίνουν θέματα που δεν διδάσκονται. Αν κάποιος μπορεί να ανταποκριθεί σε ένα εύρος θεμάτων και απαιτήσεων, ας είναι.....

Γ1: Εφαρμογή της Διατήρησης της Μηχανικής Ενέργειας . Από 1η Λυκείου!
Γ2: Εφαρμογή του ΘΜΚΕ και των τύπων των ταχυτήτων της ελαστικής κρούσης με παγίδες μόνο τα πρόσημα. 
Γ3: Μεταβολή της ορμής. Θέμα Β Λυκείου! 
Γ4: Και το κλασσικό ποσοστό!!!!Πιο κλασσικό δε γίνεται.....

Δ1: Εφαρμογή συνθηκών ισορροπίας. Αναμενόμενο και καλό ερώτημα.
Δ2: Αλλαγή Θ.Ι και εύρεση εξίσωσης ταλάντωσης. Χιλιοειπωμένο. άλλοτε έχει μπει και δεύτερο θέμα.
Δ3: Εφαρμογή Διατήρησης της Μηχανικής Ενέργειας, ή με τους νόμους του Νεύτωνα. Όπως και να το έκανες ήταν απλή εφαρμογή. Το Δ3 θα έπρεπε να είναι θέμα μεγαλύτερης δυσκολίας.
Δ4. Ρυθμός μεταβολής της κινητικής ενέργειας. Κλασσικό.
Άλλες εποχές το τέταρτο θέμα θα θεωρούνταν εύκολο τρίτο. 

Γενικά θεωρώ πως έλειπε κάτι που να είναι απαιτητικό. Θα μπορούσε να ζητηθεί η ταχύτητα ενός σημείου της διαμέτρου, η επιτάχυνση ενός σημείου της περιφέρειας, κάτι που θα ξεχωρίσει τους πραγματικά άριστους. Κάτι που θα ξεχωρίσει τα παιδιά που δούλεψαν περισσότερο. Δεν το είχαν αυτό αυτά τα θέματα. Είχαν το εύρος, είχαν καλά νούμερα, αλλά..... Έλειπε κάτι. Και ήταν σημαντικό διότι τώρα θα ψάχνουν στις λεπτομέρειες, θα ψάχνουν να βρουν τρόπο να ξεστοιβάσουν τις βαθμολογίες από την περιοχή του άριστα....  Άρα όλο και περισσότερο η τύχη θα παίζει ρόλο, όλο και περισσότερο θα γίνεται υποκειμενική υπόθεση η βαθμολόγηση, όλο και περισσότερο θα απομακρύνεται από το δίκαιο.....
Έχω την αίσθηση πως κάθε χρόνο τα τελευταία χρόνια τα παιδιά πληρώνουν την αγωνία των θεματοδοτών. Άλλοτε την αγωνία για πρωτότυπα και αδίδακτα θέματα και τώρα για πιο εύκολα θέματα..... Ας ελπίσουμε ότι θα ωριμάσει πιο γρήγορα το "νέο" σύστημα και θα γίνει πιο δίκαιο...... 
Και για να γελάσουμε λίγο....
 Από το " ο τοίχος είχε τη δική του υστερία..."



Καλή συνέχεια στα υπόλοιπα μαθήματα. 
Συνεχίστε να αγωνίζεστε!


Παρασκευή, 13 Μαΐου 2016

Ο φανταστικός κύριος Richard P. Feynman

Ο φανταστικός κύριος Richard P. Feynman

Έχω αναφερθεί πολλές φορές σ'αυτόν. Υπήρξε ένας από τους πιο γνωστούς, από τους πιο επικοινωνιακούς επιστήμονες , ένας ιδιοφυής Φυσικός, ένας υπέροχος δάσκαλος, που ανακάλυψε νόμους της φύσης και τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ. Είναι ο Richard Feynman, που μου δίνει άλλη μια ευκαιρία να τον αναφέρω. Γεννήθηκε στις 11 Μαίου του 1918 και πολλά αφιερώματα από σελίδες Φυσικής υπήρξαν πριν δυο μέρες. Ήθελα όμως να χρησιμοποιήσω και δυο λόγια από ένα ακόμη βιβλίο που διάβασα γι' αυτόν:"Η χαρά της ανακάλυψης"- Εκδ. Κάτοπτρο. 
Ο άνθρωπος Feynman προσπαθούσε να πλουτίσει τη ζωή του με νέες εμπειρίες, έπαιζε τύμπανα bongos παίρνοντας μέρος και σε εκδηλώσεις, ασχολήθηκε με τη ζωγραφική παρακολουθώντας μαθήματα για περίπου 8 χρόνια. Παρόλο που προερχόταν από εβραϊκή οικογένεια η θρησκεία ποτέ δεν τον συγκίνησε. Η θρησκεία βασιζόταν στην πίστη, ενώ η επιστήμη στην αμφιβολία και η αμφιβολία ήταν πιο θελκτική γι'αυτόν.όσον αφορά την επιστήμη την αντιμετώπιζε σαν χόμπι. Μάλιστα, είχε πει σχετικά: «Η φυσική είναι σαν το σεξ. Σίγουρα υπάρχουν κάποια πρακτικά αποτελέσματα, αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο το κάνουμε». 
Μου αρέσει γιατί είναι απίστευτα γοητευτικός στις παρουσιάσεις του, καθόλου τυποποιημένος και γιατί με την ιδιοσυγκρασία του εύλογα παρέκκλινε από την πεπατημένη...

Ένας τυραννόσαυρος στο παράθυρο

Στο σπίτι είχαμε μια εγκυκλοπαίδεια Britannica, και από τότε που ήμουν ακόμη πολύ μικρός [ο πατέρας μου] συνήθιζε να με καθίζει στα γόνατα του και να μου διαβάζει διάφορα κείμενα από αυτή. Ας πούμε πως διαβάζαμε για τους δεινόσαυρους και ότι έλεγε για τους βροντόσαυρους ή για τον τυραννόσαυρο κάτι σαν «αυτό το τέρας έχει 7 μέτρα ύφος, και το κεφάλι του 2 μέτρα πλάτος», καταλαβαίνετε· σε εκείνο το σημείο, ο πατέρας μου θα σταματούσε και θα έλεγε: «Ας δούμε τι σημαίνει αυτό. Δηλαδή, αν στεκόταν στην αυλή μας, θα ήταν αρκετά ψηλό για να μπορεί να περάσει το κεφάλι του μέσα από το παράθυρο- αλλά πάλι δεν θα τα κατάφερνε εντελώς, διότι έχει κεφάλι φαρδύ, οπότε θα γκρέμιζε το παράθυρο.»

Καθετί που διαβάζαμε θα έπρεπε να μεταφραστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο σε κάτι το πραγματικό, το χειροπιαστό- έτσι έμαθα να κάνω και με ό,τι διαβάζω —προσπαθώ να καταλάβω τι πραγματικά εννοεί, τι στην πραγματικότητα λέει, μεταφράζοντάς το. Έτσι συνήθιζα να διαβάζω την Britannica όταν ήμουν παιδί, με μετάφραση (γέλια). Εξάλλου, ήταν πολύ συναρπαστικό και ενδιαφέρον να σκέφτομαι ότι υπήρχαν κάποτε ζώα τέτοιου μεγέθους —έπειτα από αυτό δεν φοβόμουν στη σκέψη πως μπορεί να υπήρχε κάποιο και να ερχόταν στο παράθυρο μου—, και μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι κάποια στιγμή όλα πέθαναν, και κανείς δεν ήξερε το γιατί.

Συνηθίζαμε να πηγαίνουμε στα βουνά Κάτσκιλ. Ζούσαμε στη Νέα Υόρκη, και τα βουνά αυτά ήταν τόπος παραθερισμού. Οι πατεράδες μας —μια μεγάλη ομάδα γονέων— έπρεπε κατά τη διάρκεια της εβδομάδας να επιστρέφουν στη Νέα Υόρκη, στις δουλειές τους, και ξαναγύριζαν τα Σαββατοκύριακα. Έτσι, όταν ερχόταν ο πατέρας μου, με έπαιρνε για περιπάτους στα δάση και μου έλεγε διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα που συνέβαιναν σε αυτά, τα οποία θα σας εξηγήσω σε λίγο. Οι μητέρες των άλλων παιδιών, βλέποντάς μας, το βρήκαν υπέροχη ιδέα και θεώρησαν ότι και οι άλλοι πατεράδες έπρεπε να παίρνουν τα παιδιά τους για τέτοιους περιπάτους. Το προσπάθησαν, χωρίς όμως να καταφέρουν και πολλά. Έτσι, έφτασαν να ζητήσουν να πάρει ο πατέρας μου μαζί του όλα τα παιδιά. Εκείνος όμως αρνήθηκε, επειδή οι δυο μας είχαμε μια ειδική σχέση, κάτι πολύ προσωπικό. Τελικά αποφάσισαν ότι οι άλλοι πατεράδες έπρεπε να πάρουν τα παιδιά τους για περίπατο το επόμενο Σαββατοκύριακο. Την επόμενη Δευτέρα, λοιπόν, όταν γύρισαν όλοι στις δουλειές τους, τα παιδιά παίζαμε στο γήπεδο, οπότε ένα από αυτά μου λέει: «Κοίταξε εκείνο το πουλί, τι είδος είναι;» Εγώ απάντησα πως δεν είχα την παραμικρή ιδέα. Συνέχισε: «Είναι μια καστανόλαιμη τσίχλα», ή κάτι τέτοιο, «δεν σου 'πε τίποτα ο μπαμπάς σου;» Ωστόσο, συνέβαινε το αντίθετο: ο πατέρας μου με είχε διδάξει. Κοιτώντας ένα πουλί, έλεγε: «Ξέρεις τι πουλί είναι αυτό; Μια καστανόλαιμη τσίχλα- στα πορτογαλικά το λένε έτσι, στα ιταλικά αλλιώς, στα κινέζικα είναι αυτό, στα γιαπωνέζικα εκείνο κ.λπ. Τώρα πια» συνέχιζε «ξέρεις το όνομα του πουλιού σε όλες τις γλώσσες, αλλά τελικά δεν γνωρίζεις τίποτε για το πουλί. Ξέρεις μόνο ηώς το ονομάζουν οι άνθρωποι στα διάφορα μέρη της Γης. IV αυτό, έλα να μάθουμε περισσότερα για το συγκεκριμένο πουλί.»

Με είχε διδάξει να προσέχω τις λεπτομέρειες. Μια μέρα έπαιζα με ένα τρενάκι —ένα μεταλλικό βαγόνι που μπορούσε να τρέχει πάνω σε κυκλικές ράγες, και τα παιδιά το τραβούσαν και το έσπρωχναν για να παίζουν. Είχε μια μεταλλική μπίλια στο εσωτερικό του —το θυμάμαι καλά—, και εγώ'), καθώς το τράβηξα, παρατήρησα κάτι σχετικά με τον τρόπο που κινήθηκε η μπίλια. Πηγαίνω λοιπόν στον πατέρα και του λέω: «Όταν τραβάω το βαγονάκι, η μπίλια κυλάει στο πίσω μέρος του, και όταν το σταματάω απότομα, η μπίλια πηγαίνει στο μπροστινό του μέρος. Γιατί συμβαίνει αυτό;» Ο πατέρας απάντησε ότι κανείς δεν ξέρει το γιατί. «Είναι μια γενική αρχή· τα σώματα θέλουν να διατηρούν την κατάσταση της κίνησής τους και, όταν ηρεμούν, θέλουν να διατηρούν την κατάσταοη της ηρεμίας τους —εκτός κι αν κάποιος τους ασκήσει δύναμη.» Και πρόσθεσε: «Αυτή η τάση λέγεται αδράνεια, αλλά κανείς δεν ξέρει γιατί υπάρχει.» Αυτό το κατάλαβα καλά —δεν μου έδωσε ένα όνομα, ήξερε τη διαφορά ανάμεσα στη γνώση του ονόματος και τη γνώση της ουσίας του θέματος, την οποία διαφορά έμαθα κι εγώ πολύ νωρίς. Συνέχισε λέγοντας: «Αν κοιτάξεις προσεκτικά, θα διαπιστώσεις ότι δεν κινείται η μπίλια προς τα πίσω, αλλά το πίσω μέρος του βαγονιού, καθώς το σπρώχνεις, έρχεται προς την μπίλια —δηλαδή η μπίλια στέκεται ακίνητη ή, λόγω της τριβής, μάλλον κινείται και λίγο προς τα εμπρός.» Έφυγα τρέχοντας για το βαγονάκι· έστησα την μπίλια και το τράβηξα. Κοιτάζοντας από τα πλαϊνά τοιχώματα, είδα πράγματι πως ο πατέρας είχε δίκιο: η μπίλια, όσο τραβούσα το βαγονάκι προς τα μπροστά, δεν κινήθηκε καθόλου προς τα πίσω· κινήθηκε προς τα πίσω σε σχέση με το βαγονάκι, αλλά σε σχέση με τις ράγες ή το έδαφος κινήθηκε ελάχιστα προς τα εμπρός, και ακριβώς γι' αυτό την προλάβαινε το πίσω μέρος του βαγονιού. Με αυτό τον τρόπο διαπαιδαγωγήθηκα από τον πατέρα μου, με τέτοια παραδείγματα, αβίαστα, με ευχάριστη και ενδιαφέρουσα κουβέντα.
.....
Από το βιβλίο " Η χαρά της ανακάλυψης"- Εκδ. Κάτοπτρο.
Διαβάστε και το "Σίγουρα θα αστειεύεστε, κύριε Φάινμαν"- Εκδ. Κάτοπτρο.

Πιο κάτω ένα από τα ωραιότερα ντοκιμαντέρ για τον φανταστικό αυτό Φυσικό, επιστήμονα, δάσκαλο!!!!!! Είχε αυτή τη γοητεία που εκπέμπουν κάποιοι άνθρωποι και δε χορταίνεις να τους βλέπεις, να τους ακούς!!!!!!