Trailer της Εκδήλωσης

Η Τεχνολογία στην Περιπλάνηση του Οδυσσέως

Ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη. Αλλά πως τα κατάφερε; Πως ναυπήγησε το πλοιάριό του; Πώς καθάριζε τα ρούχα η Ναυσικά;
Είχαν οι Φαίακες Ρομποτική; Ο κοιμισμένος Κύκλωπας, ο οίνος και το ατσάλι, πως τι και γιατί; Πώς ξέφυγε άραγε τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη; Και όταν έσφαξε τον αφρό των υπηκόων του, πως απολύμανε μετά το παλάτι; Αυτές και άλλες απορίες θα μας λύσει ο καθηγητής του Εθν. Μ. Πολυτεχνείου κ Θεοδόσιος Π. Τάσιος.

Ο Σύλλογος Αστρονομίας Άρτας «Αστρολάβος Αστρονομίας & Διαστήματος» παράρτημα της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος Βόλου σε συνεργασία με το Δήμο Αρταίων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας σας προσκαλούν στην εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Άρτας  την Παρασκευή 23 Ιουνίου 2017 και ώρα 21:00  με τίτλο:

«Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΩΣ»

με ομιλητή τον καθηγητή του Εθν. Μ. Πολυτεχνείου κ Θεοδόσιο Π. Τάσιο. Μετά το πέρας της θα ακολουθήσει παρατήρηση στον έναστρο νυχτερινό ουρανό της Άρτας με τηλεσκόπια,  απ’ όπου μπορεί κανείς να θαυμάσει τους δακτυλίους του Κρόνου, τους δορυφόρους του Δία και διάφορους αστερισμούς.  

Συνέντευξη

Συνέντευξη στον Αλέξη Κατσαδωράκη για την εκδήλωση της Κυριακής 19 Μαρτίου με τον κ. Θ. Οικονόμου.


Συνέντευξη για την εκδήλωση της Κυριακής....Όταν κάτι ξεκινά με τη λογική μιας μικρής συνέντευξης των πέντε- δέκα λεπτών και καταλήγει φιλική κουβέντα για ένα .....μισάωρο. Ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία και για τις εκπληκτικές μουσικές επιλογές. Και φυσικά για το "Starman" του Bowie.....

Εκδρομή στη Θεσσαλονίκη 2016

Κάποιες σκόρπιες σκέψεις

για την εκδρομή στη Θεσσαλονίκη 2016

Το φως πληροί όλο το Σύμπαν[1]. Αυτό το φως που αγωνίζεται, άξια αφού κατέχει τη μεγαλύτερη ταχύτητα στη φύση, να βρεθεί παντού, αυτό το φως αναζητούμε. Αυτό το φως που τραβολογιέται ανήμπορο στις παράτολμες διαδρομές βαθουλωμάτων και εξογκωμάτων του ακατάστατου σεντονιού του χωροχρόνου, που ακούραστο κουβαλά εικόνες και μνήμες ενός παρελθόντος χρόνου, που κρύβει μηνύματα ως ένας συνεπής αγγελιοφόρος, αυτό το φως που αντιπαλεύει με το σκοτάδι και μας ζωογονεί, αυτό καλούμαστε να αποκρυπτογραφήσουμε.

Και το κυνηγούμε, το αναζητούμε. Το βράδυ στους ασημόχρωμους λαμπυρισμούς των αστεριών∙ τη μέρα καθώς προσπαθεί να ξεφύγει με τις ανακλάσεις σε κάτοπτρα και σε νερά, και πολλές φορές το ανακαλύπτουμε κρυμμένο συμμετέχοντας σε ένα μη συμφωνημένο κρυφτό στις σκοτεινές γωνιές της ψυχής μας. Η υπαρξιακή αυτή σύνδεση με το φως μας οδηγεί να ψάχνουμε επίμονα να βρούμε την πηγή του, τον αντίστοιχο ήλιο κάθε φορά.

Μα πόσοι ήλιοι υπάρχουν τελικά; Είναι πολλοί οι πατεράδες των αδέσμευτων αεικίνητων ακτίνων φωτός;

Για το δικό μας ηλιακό σύστημα, μόνο ένας!

Οι Κινέζοι λένε ότι κάποτε, την εποχή της δυναστείας των Χσία (περ. 2205 -1782 π.Χ.), το κοσμικό μας περιβάλλον διήλθε μια ξαφνική μεταβολή. Στον ουρανό εμφανίστηκαν δέκα ήλιοι. Οι άνθρωποι στη Γη υπέφεραν πολύ από τη ζέστη, οπότε ο αυτοκράτορας έβαλε έναν διάσημο τοξότη να καταρρίψει τους παραπανίσιους ήλιους. Ώς ανταμοιβή, στον τοξότη δόθηκε ένα γιατρικό που είχε τη δύναμη να τον κάνει αθάνατο. Αλλά η σύζυγος του το έκλεψε. Για την προσβολή αυτή, την εξόρισαν στη Σελήνη.[2]

Οι Κινέζοι λοιπόν σκέφτηκαν σωστά ότι ένα ηλιακό σύστημα με δέκα ήλιους δεν θα ήταν ιδιαίτερα φιλικό για την ανθρώπινη ζωή. Σήμερα γνωρίζουμε ότι σε κανένα ηλιακό σύστημα πολλαπλών ήλιων δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί ζωή και παρόλο που έχουμε την εντύπωση ότι ο ουρανός αποτελείται από μονήρη άστρα, μόνο το 15% των άστρων είναι μόνα τους. 

Οπότε, όταν στρέφουμε το βλέμμα ψηλά στον ουρανό βλέπουμε τον ήλιο, το αστέρι του δικού μας πλανητικού συστήματος, που σε ένα μοναχικό ρόλο, σαν ένας άλλος Σίσυφος, αγωνίζεται αδιάκοπα να διατηρήσει με την ενέργειά του, με το φως του, τη ζωή σ’ αυτόν τον πλανήτη. Η ύπαρξη του, μοιραία, είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη ζωή και το θάνατο του πλανήτη μας, της Γης. Αυτός μας θερμαίνει, αυτός μας τροφοδοτεί με το ζωογόνο φως του, με ένα  φως ορατό και αόρατο, ένα φως ζεστό και αναγκαίο σε εμάς, που γεννιέται στο πιο βίαιο και αφιλόξενο μέρος, στο εσωτερικό του, σ’ ένα τεράστιο αλλιώτικο εκτυφλωτικό καμίνι. Αλλά  είναι και  αυτός που θα μας παρασύρει στο έρεβος όταν θα έχει ξεσκίσει και τις τελευταίες από τις σάρκες του την ώρα που θα τελειώνουν τα καύσιμά του. Πρώτα σαν αχόρταγος κόκκινος γίγαντας θα έχει ήδη καταπιεί τον Ερμή υποδυόμενος πιστά το ρόλο που του όρισε η Φύση στο βιβλίο της, και καθώς θα μετατρέπεται από λευκός νάνος σε μαύρο, τότε όχι με εκκωφαντικό θόρυβο, αλλά ίσως με ένα εσωτερικό λυγμό θα σημάνει το τέλος[3] .    

Μα είναι νωρίς να συζητάμε για το θάνατο του αστεριού μας. Ο ήλιος μας είναι ένας ζωηρός ενήλικας με λαμπρό μέλλον περίπου 5 δισεκατομμυρίων ετών πέρα από μας. Και τι πιο ωραίο από το να τον παρατηρήσουμε; Μπορούμε όμως έτσι εύκολα;

Και όπως εγύρισα κι αγγίξανε τα μάτια

Ό,τι προβάλλει σ’ αυτόν τον ουρανό

Όταν κοιτάξεις με το βλέμμα σου προσεκτικό,

Ένα σημάδι βλέπω, που αστραποβολούσε τόσο

Που από το πολύ το φως

Τα μάτια μου αναγκάστηκα να χαμηλώσω[4]

Οπότε, εμείς βαλθήκαμε να φτάσουμε στη Θεσσαλονίκη, να ξαναμπούμε σε οικείους χώρους, μικροί-μεγάλοι να στριμωχτούμε σε ένα δωματιάκι γύρω από το τηλεσκόπιο και να τεντώνουμε τις μύτες των ποδιών μας για να δούμε καλύτερα∙ βαλθήκαμε ως άλλοι χρυσοθήρες να κοσκινίζουμε τα σύννεφα γυρεύοντας κηλίδες, αυτές τις σκούρες ατέλειες στο φωτεινό πρόσωπο του ήλιου.

Τι και αν τα σύννεφα μας έκρυβαν τον ήλιο, τα βλέμματα στραμμένα ψηλά μετακινούνταν από το πέτασμα του τηλεσκοπίου στα χείλη του κ. Σειραδάκη, που με απερίγραπτο πάθος μας εξηγούσε απλά, για τη δημιουργία αυτής της κουκίδας που σαν φάντασμα εμφανιζόταν και εξαφανιζόταν σ’ αυτό, εγκλωβισμένη μοιρολατρικά στην κυκλοθυμική διάθεση των περαστικών σύννεφων.

Μα δε μας ενόχλησε αυτό. Εμείς δε χαμηλώσαμε το βλέμμα…

Είχαμε ήλιο μέσα στο δωματιάκι που ακτινοβολούσε με ένα άλλο φως, διαφορετικό, καθηλωτικό. Η πραότητά του μας σαγήνευσε άλλη μια φορά, ενώ η διάθεσή του να μιλήσουμε για τις πιθανότητες ύπαρξης ζωής σε άλλους πλανήτες ή η χαρά με την οποία μας παρουσίασε αστέρες νετρονίων να αποτελούν τις ηχητικές πηγές μιας μουσικής συμφωνίας ήταν συγκινητική. Για να αποδειχτεί ξανά πως η ευγένεια και η σοφία εκπέμπονται αυθόρμητα και σαν άλλος ήλιος ζεσταίνουν τα κρύα απόμακρα σημεία της ψυχής μας, πως υπάρχουν γύρω μας ήλιοι που λατρεύουν να δίνουν κομμάτια της ψυχής τους ως πηγή ενέργειας και ζωής για τους γύρω, ανιδιοτελώς.

Μα εντός σου ο ήλιος μέρα-νύχτα καίει

κι ούτ’ ίχνος η ομορφιά σου δεν ξεφτίζει… [5]

Και από αυτούς τους ήλιους, αναζητήσαμε άλλους, ψάξαμε ακτίνες φωτός που θα μας πήγαιναν πιο πίσω στο χρόνο, που θα μας έδειχναν ένα ήλιο μυστικιστικό, έναν ήλιο με κρυφά μα και φανερά νοήματα. Έναν ήλιο με λάμψη αλλιώτικη, τον ήλιο της Βεργίνας. Τον είδαμε σε πανοπλίες, νομίσματα και σε λάρνακες να φωτοβολεί όχι λόγω του χρυσού, μα κυρίως λόγω της ανόθευτης αξίας των μηνυμάτων που φέρνει από το παρελθόν. Ένα σημάδι ιστορικής συνέχειας, ένα σύμβολο πολιτισμού.

Και αν τώρα έρθει κάποιος και με ξυπνήσει από τη σαγήνη των αναμνήσεων και με υπέρτατη ευθύτητα με ρωτήσει «Ποιο θα ήταν το συμπέρασμα, τι θα μπορούσε να μείνει σαν εσωτερική προσταγή μετά από αυτό το διήμερο», θα του απαντούσα ευθύς: μάθε να πράττεις, μάθε να βλέπεις πέρα από τα καθιερωμένα.

Ένα τέτοιο μήνυμα μας έμεινε από την εκδρομή, ένα μήνυμα που μπορεί  και αντίκειται στη φθορά του χρόνου.

Όπως το φως. Θα συνεχίζει να ζει και μετά το θάνατο του ήλιου μας, θα συνεχίζει να προσπαθεί να δραπετεύσει από αυτές τις δυνάμεις που προσπαθούν να το φυλακίσουν στο χώρο τους, μηχανικά υπνωτισμένο θα υπακούει στην εντολή που σαν ευχή ή κατάρα το κατατρέχει να διαδίδεται ξέφρενα χωρίς σταματημό, να παρακολουθεί την ύλη να νοσεί και στο τέλος να πεθαίνει μα αυτό να μη στέκεται ∙ θα συνεχίζει αναζητώντας τα όρια του σύμπαντος αιώνια, και αυτό δεν μπορεί πια να αλλάξει, επειδή δεν γερνά· πρέπει, επομένως, να παραμένει πάντοτε το ίδιο.

Όσο παλιώνουν οι καιροί

κι όσο περνούν οι χρόνοι,

παλιώνει ο λύχνος, μα ποτέ

το φως του δεν παλιώνει.[6]

Υπάρχει ένα μήνυμα που  αξίζει να μείνει και να διαδοθεί, το : Αναζητείστε ήλιους στη ζωή σας, ψάξτε τους και κάθε φορά προσπαθήστε να …δείτε πέρα από τα καθιερωμένα.

---

[1] Η αυτοβιογραφία του φωτός –Γιώργος Γραμματικάκης.

[2] Το μεγάλο Σχέδιο –Stephen Hawking

[3] Το Σύμπαν θα τελειώσει όχι με εκκωφαντικό θόρυβο, αλλά με ένα λυγμό» Τ.S.Eliot

[4] Θεία Κωμωδία- Δάντης

[5] Σαίξπηρ, Οκτώ Σονέτα (Μετάφραση: Παναγιώτης Πάκος)

[6] κρητική μαντινάδα από το «Η αυτοβιογραφία του φωτός –Γιώργος Γραμματικάκης»

Για την υπερπανσέληνο

Για την υπερπανσέληνο

Από νωρίς το απόγευμα φαινόταν πως η βραδιά θα ήταν πιο κρύα από τις προηγούμενες. Ο ήλιος άφησε τη θέση του στο φεγγάρι, διατηρώντας αυτή την αέναη διαδοχική παρακολούθηση της γης και των πλασμάτων της από  ψηλά∙ και τότε, κρύωσε απότομα ο καιρός. Το φθινόπωρο αφήνει τη σειρά του στο χειμώνα και αυτός σα να βιάζεται να δείξει τα δόντια του πριν καν την ώρα του,  σιγανασαίνει παγώνοντας την ατμόσφαιρα. Κάποιος ρώτησε: τι είναι ετούτο τελικά, είναι ο ρόγχος στο αγγελόσκιασμα του Φθινοπώρου ή το πρώτο κλάμα στη γέννηση του Χειμώνα; Δεν πήρε απάντηση.

Βράδιασε.  

Ο δρόμος προς το σημείο συνάντησης ανηφορικός. Αλλά έχει κάτι αλλιώτικο η βραδιά απόψε∙ βράδιασε, μα δε σκοτείνιασε καλά. Το φεγγαρόφωτο είναι πολύ πιο δυνατό και ο ουρανός σε πείσμα των προβλέψεων των προηγούμενων ημερών πεντακάθαρος, δεν το δεσμεύει καθόλου. Και όλα φωτίζονται. Από ένα φως όμως πιο μαλακό, από ένα φως ξεχωριστό, διαφορετικό, από ένα φως μαγευτικό. Το φως  του φεγγαριού.

Μα είναι δικό του φως; Ξέρω, αν σας ρωτήσω, θα μου πείτε “όχι”, είναι του ήλιου φως· δεν είναι αυτόφωτο το φεγγάρι θα συμπληρώσετε. Μα αν αυτό είναι το φως που στέλνει σε εμάς, αυτό το ίδιο δεν είναι που το αιχμαλώτισε σαν μπήκε μπροστά από τον ήλιο;  Και αφού το κατεύθυνε  σωστά, έμεινε να μας παρακολουθεί από εκεί ψηλά, να λουζόμαστε μ’ αυτό το θολό πέπλο που μας τυλίγει, και μας πλανεύει και μας κάνει να ονειρευόμαστε, να φανταζόμαστε.

Πάντα μου άρεσε να κοιτάζω το νυχτερινό ουρανό, μα απόψε η έλξη προς τα πάνω είναι μεγαλύτερη.  Να φταίει η επίπληξη του Δάντη: «Οι ουρανοί περιστρέφονται από πάνω σας αποκαλύπτοντας την αιώνια δόξα τους και εσείς έχετε το βλέμμα στραμμένο στο έδαφος», που σήμερα στριφογυρίζει για άγνωστο λόγο στο μυαλό μου, ή να υπάρχει μια εσωτερική εγγενής προδιάθεση; Δεν είμαι σίγουρος. Ίσως να είναι η μέρα ή καλύτερα να πω η νύχτα, ίσως και τα δυο. 

Προχωρούμε σιωπηλά, μια παρέα ατόμων διαφόρων ηλικιών, παιδιά, μεγάλοι, μεγαλύτεροι, άλλοι κουβαλώντας μικροπράγματα, άλλοι φωτογραφικές μηχανές, άλλοι απλώς παίζοντας με τους σκούφους και τα γάντια τους, προχωρούμε βιαστικά να φτάσουμε στο σημείο. 

Και εκεί, φτάνοντας αντικρύζουμε τέσσερα – πέντε τηλεσκόπια που οι εραστές της παρατήρησης αψηφώντας κρύο και κόπο είχαν φροντίσει να είναι εκεί έτοιμα, στημένα με τα πόδια τους ψηλά, ανοιχτά να θυμίζουν τα πόδια από τα άλογα στον πειρασμό του Αγ. Αντωνίου του Νταλί, λεπτά σχεδόν κάτισχνα να συγκρατούν το βάρος από ογκώδη κυλίνδρους, που έχουν σα σκοπό της ύπαρξής τους να γίνουν μια προσωπική, μια νέα Βαβέλ, που θα φέρει πιο κοντά τον ουρανό στους ανθρώπους.   Γιατί και ο πύργος της Βαβέλ τι ήταν τελικά; Ήταν προϊόν έπαρσης, ήταν επίδειξη αλαζονείας ή μήπως προσπάθεια να φτάσει το ανθρώπινο μάτι πιο μακριά, να τεντωθεί ο άνθρωπος πιο ψηλά για να αγγίξει καλύτερα τον ουρανό; Ένα αρχαίο αστεροσκοπείο με εφτά επίπεδα ήταν, μια πρώιμη πρωτόγονη σκάλα για τον ουρανό. Κάτι σαν αυτόν τον κύλινδρο που εφηύραν στις κάτω Χώρες μα έγινε διάσημος σαν παιδί του νεαρού από την Τοσκάνη, που κοιτώντας μέσα από αυτό έφερε τη Σελήνη πιο κοντά, τόσο ώστε να διαπιστώσει πως μοιάζει με τη γη, να δει πως έχει βουνά και θάλασσες, πως έχει κρατήρες, πως απέχει πολύ από την τέλεια σφαίρα που διατυμπάνιζε τόσο αυστηρά και καταπιεστικά ο Αριστοτέλης. 

Και απόψε; 

Είναι από αυτές τις νύχτες που η έλξη είναι αμοιβαία.  Η Σελήνη σε μια ελλειπτική κίνηση γύρω από τη γη σ’ ένα προκαθορισμένο ραντεβού, έρχεται απόψε πιο κοντά απ’ ότι τις άλλες φορές.  Τα τηλεσκόπια στητά, ακίνητα εστιάζουν στο φεγγάρι και αυτό σαν μια άλλη αυτάρεσκη βασίλισσα, λικνίζεται, μετακινείται μέσα από τις σύγχρονες διόπτρες, ανακλά το είδωλό του στα λεπτοδουλεμένα κάτοπτρα, αποτυπώνεται στις οθόνες των καμερών, και αναζητά τους αμφιβληστροειδείς που θα στραφούν προς αυτό. Και στρέφονται πολλά βλέμματα, πρώτα απευθείας, μετά μέσα από τους σωλήνες προεκτείνοντας  την ανθρώπινη όραση μαζί και την αντίληψη και το καρδιοχτύπι αποτέλεσμα του θεάματος ολοένα και μεγαλώνει.

Μα δεν είναι μόνο η ομορφιά του που σε ταρακουνά. Ανατριχιάζεις στην ιδέα ότι φωτόνια που σχηματίστηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια στο εσωτερικό του ήλιου και κατάφεραν να δραπετεύσουν από τον υπέρθερμο κλίβανο ώστε μετά από ένα ταξίδι μερικών λεπτών να ανακλαστούν στην ανώμαλη σεληνιακή επιφάνεια, πως φτάνουν στις κόρες των ματιών μας οδηγώντας τα μόρια του αμφιβληστροειδούς σε ένα παράξενο μπαλέτο. Είναι κυρίως πως ο  όμορφος αυτός χορός των μορίων, αφού θέσει σε κίνηση τους νευρώνες πρώτα των ματιών κι έπειτα του εγκεφάλου, πριν περάσουν αρκετά χιλιοστά του δευτερολέπτου και αναδομήσει αυτήν την εικόνα στον εγκέφαλό μας, τη χρησιμοποιεί ως όργανο που μας οδηγεί με καταιγιστικό ρυθμό σε ακατάπαυστες σκέψεις. Παρατηρώντας το, αυτό το βράδυ, έτσι όπως είναι, μεγαλύτερο και φωτεινότερο, στο μυαλό μου ανακύπτει το ερώτημα του Αϊνστάιν :  άραγε το φεγγάρι είναι στη θέση του όταν δεν το κοιτάζει κανείς; Παράλογες σκέψεις θα μου πείτε, της σύγχρονης -αλλά όχι νέας, γιαγιά 80ετών  περίπου, έγινε η κβαντομηχανική - Φυσικής.

Και αυτό το ηλεκτρικό ρεύμα ανάμεσα στους νευρώνες μας δε λέει να σταματήσει να σπινθηρίζει. 

Σκέψεις, σκέψεις, αναμνήσεις που η άδηλη μνήμη, ακυβέρνητη καθώς είναι σου φέρνει ανεξέλεγκτα στο νου. Το σύμπαν υπάρχει και λειτουργεί και χωρίς την ύπαρξη μας και ανεξάρτητα εάν το παρακολουθούμε εμείς ή όχι. Δεν είμαστε το επίκεντρο του σύμπαντος και η ύπαρξη μας οφείλεται κατά κύριο λόγο σε μια ακολουθία τυχαίων, χαοτικών συγκυριών και συμβάντων.

Ξανακοιτάζω γύρω μου. Μια καύτρα από τσιγάρο σιγοσβήνει στα χέρια κάποιου που μόλις σήκωσε το βλέμμα του από το φακό. Παρατηρούμε, βάζουμε φίλτρα, και άλλους φακούς και άλλες μηχανές για να το φέρουμε πιο κοντά. Κάποιος αστειεύτηκε : λες να μπορέσουμε να δούμε και καμιά σημαία;

Ψάχνουμε πάλι για τα ίχνη μας, ψάχνουμε ίσως  και για ίχνη άλλων... Λες να υπάρχουν άλλοι σαν εμάς ή έστω διαφορετικοί, -ας είναι- ρωτάει ένας άλλος. Αστειεύεσαι του είπα, μα πριν προλάβουν οι λέξεις να εγκαταλείψουν το στόμα μου, ακολουθούμενες από μια ανάσα που σχεδόν κρυστάλλιασε από το κρύο και έμεινε εκεί μάρτυρας της βιασύνης και της αλαζονείας μου, σκέφτηκα τον Πλούταρχο που είχε γράψει τον Διάλογο στο Πρόσωπο του Φεγγαριού, όπου δύο άνθρωποι πάνω στη Σελήνη συζητούν για τη Γη και όταν κάποιος υποστηρίζει ότι μπορεί να υπάρχει ζωή "εκεί κάτω" ο άλλος του απαντά: "Θα αστειεύεσαι, βέβαια...".

Υπάρχουν στιγμές που με τρομάζει η βιασύνη μου, είναι στιγμές που είναι ασήκωτη στους ώμους μου η ματαιοδοξία. Μα σαν κοιτώ τον ουρανό, αντιλαμβάνομαι την άγνοιά μου, λαχταρώ από την απέραντη ομορφιά του, γαληνεύω από το θολό πλανεμένο φως των αστεριών που ξελογιάστηκε από τις έλξεις των μαζών που βρέθηκαν στο δρόμο του και έφτασε εδώ, σε εμένα, κουβαλώντας εικόνες και ιστορίες του παρελθόντος χρόνου και ηρεμώ.

Τι είναι τελικά το φεγγάρι;

Απόψε σαν το κοιτώ, με βλέμμα αλλιώτικο, δε θέλω ορισμούς επιστημονικούς, δε θέλω απόμακρα ξερά λόγια, μια λυρική περιγραφή μου φαίνεται του ταιριάζει περισσότερο:

«Έν' ασημένιο κέρμα το φεγγάρι, που κάποτε τινάξαν στο διάστημα οι θεοί, κορώνα γράμματα την τύχη παίζοντας αυτού του κόσμου, έν' ασημένιο κέρμα που δεν έπεσε ποτέ, αλλ' έμεινε εκεί, μετέωρο, στο χάος.

Γι' αυτό και δεν αποφασίστηκε ποτέ η τύχη αυτού του κόσμου, γι' αυτό και αδιάκοπα κοιτάμε μ' αγωνία το φεγγάρι, μην πάει και πέσει απ' του χαμού μας την πλευρά».[1]  

Σκέψεις, ατέρμονες, ανερμάτιστες, χαοτικές με αφετηρία το πλησίασμα  του φεγγαριού στη γη.

Μου ζητήθηκε να γράψω ένα κείμενο σαν δελτίο τύπου για την βραδιά παρατήρησης της υπερσελήνης και για τη δράση του Συλλόγου Αστρονομίας στο θεατράκι του σπιτιού του Β. Γκανιάτσα στη Βλαχέρνα. Δεν τα κατάφερα να γράψω για το φεγγάρι περιορισμένος μέσα σε φόρμες. Κλείνω τα μάτια, πιέζομαι∙όσο και αν προσπαθώ δυσκολεύομαι, δε μπορώ. Εγώ έτσι τη θυμάμαι….την υπερπανσέληνο. Ανοίγω τα μάτια τώρα.

Τι έμεινε λοιπόν από αυτή τη βραδιά; Νομίζω πιο εύστοχα από τα λόγια του Όσκαρ Ουάιλντ δεν υπάρχουν. « Όλοι βρισκόμαστε μέσα στο βούρκο, αλλά κάποιοι από μας κοιτάμε τα αστέρια».

Μαζευτήκαμε λοιπόν κάποιοι και απολαύσαμε  ….τη Σελήνη!

 

---

[1] Χρόνης Αργυρός

trailer εκδήλωσης 2016

 Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Ο αρχαιότερος υπολογιστής

Ένα μικρό video για να περιγράψουμε τι θα συζητήσουμε στην εκδήλωση με τίτλο: Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Ο αρχαιότερος υπολογιστής. Ομιλητής θα είναι ο διακεκριμένος αστροφυσικός Ι. Σειραδάκης. 

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων ήταν ένας ακριβής ημερολογιακός μηχανισμός. Κατασκευαστεί το 150 ‒ 100 π.Χ. και βρέθηκε τυχαίως, το 1900 μ. Χ. Ήταν ο πρώτος (αναλογικός) υπολογιστής με τον οποίο υπολογιζόταν οι κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης, οι φάσεις της Σελήνης και προβλέπονταν εκλείψεις (ηλιακές ή σεληνιακές). Περιείχε επίσης ένα εκτεταμένο εγχειρίδιο χρήσης.

7η Παρουσίαση Big Bang! Η αρχή του ταξιδιού; (video)

Η τελευταία παρουσίαση του Συλλόγου Αστρολάβος Αστρονομίας & Διαστήματος Παράρτημα Βόλου, με κεντρική ομιλήτρια τη Φυσικό Μαρία Χήρα.
Ένα πολύ όμορφο ταξίδι , μια σύντομη ιστορία του σύμπαντος και του κοσμολογικού μοντέλου που έχουμε σήμερα. Θέλω να ευχαριστήσω για μια ακόμη φορά τη Μ. Χήρα για την αποδοχή της πρόσκλησης- πρόκλησης να μιλήσει σε ένα τόσο ετερόκλητο κοινό για ένα τόσο όμορφο θέμα που άπτεται και των επιστημονικών ενδιαφερόντων της. Είμαι χαρούμενος γιατί ένα παιδί με τόσα χαρίσματα γρήγορα αποδεικνύει αυτό που πίστευα από την αρχή: ότι θα διαπρέψει, ότι θα μας προσπεράσει. Πραγματικά δεν πρέπει να υπάρχει πιο όμορφο συναίσθημα για ένα δάσκαλο, απ' το να βλέπει ένα μαθητή, μια μαθήτρια, να αρπάζει τη σκυτάλη και να τον προσπερνά! Είναι αυτό που μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε να "τρέχουμε".

Τελευταία παρουσίαση του Συλλόγου Αστρονομίας- Big Bang! Η αρχή του ταξιδιού:

Ο Σύλλογος Αστρολάβος Αστρονομίας και Διαστήματος  ολοκλήρωσε τη Σειρά Παρουσιάσεων με τίτλο «Αστρονομία για Όλους» με σκοπό την βοήθεια κατανόησης των βασικών αρχών της Αστρονομίας και τις πτυχές της στην καθημερινότητα. Παρακολουθήσαμε ένα οδοιπορικό επτά παρουσιάσεων με τελικό σκοπό την αλληλεπίδραση ώστε να μάθουμε γενικότερα να κοιτάζουμε ψηλά και να αποκτήσουμε μια γενικότερη εικόνα του περιβάλλοντος κόσμου. Στις παρουσιάσεις ανακαλύψαμε στοιχεία και ιδέες που άπτονται πολλών επιστημών όπως τα Μαθηματικά, η Φυσική, η Χημεία χωρίς να παίζει ουσιαστικό ρόλο το υπόβαθρο του καθενός  σε αυτές, ενώ οι παρουσιάσεις αν και ήταν δομημένες με μια λογική σειρά ήταν ανεξάρτητες η μια από την άλλη. Χθες με το τέλος της τελευταίας παρουσίασης δείξαμε ένα video που ετοίμασα ως ανασκόπηση όλων αυτών που ειπώθηκαν με λίγο πιο λυρικό τρόπο. Ευχαριστώ από καρδιάς τα παιδιά της ομάδας Αστρονομίας για τη συμμετοχή, για την έμπνευση, για το κίνητρο να κάνουμε όμορφα πράγματα. Επιπλέον θέλω να προσθέσω ένα μεγάλο ευχαριστώ σε δυο εκπληκτικά παιδιά, που με στήριξαν σ'αυτή την προσπάθεια κάθε στιγμή είτε διορθώνοντας το αρχικό μου κείμενο, είτε γιατί ανταποκρίθηκαν σε όλες τις ταλαιπωρίες για να ηχογραφήσουμε την αφήγηση: Την Κ. Κόκκινου και τη Μ. Μαγκλάρα που με τις εκπληκτικές φωνές τους έδωσαν και άλλη διάσταση στην εικόνα! Παραθέτω το κείμενο για μεγαλύτερη ευκολία. Είναι εμπνευσμένο από λόγια του Carl Sagan, του Neil deGrasse Tyson, του FEYNMAN κ.α. Εμείς οι άνθρωποι υπάρχουμε ως είδος για πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Τόσο που δεν έχουμε προλάβει να εξερευνήσουμε παρά ένα ελάχιστο τμήμα από ολόκληρο το σύμπαν. Μα είμαστε ένα είδος γεμάτο περιέργεια. Αναρωτιόμαστε, απορούμε, αναζητούμε απαντήσεις.
Εξάλλου, η περιέργεια είναι μια εγγενής ιδιότητά μας. Είναι στο DNA μας. Αρχίζουμε να μελετάμε τον κόσμο μας, ήδη από τις πρώτες στιγμές της ύπαρξής μας σε αυτόν. Απ’ αυτήν την άποψη τα παιδιά έχουν επιστημονική στάση απέναντι στον κόσμο.
Πριν ακόμη περπατήσουν, εξερευνούν το περιβάλλον τους μέσω του πειραματισμού. Και όταν αυτά τα παιδιά μεγαλώνουν, αν καταφέρουν να διατηρήσουν έστω και λίγη από την περιέργειά τους, αντιστεκόμενα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που προσπαθεί να την καταργήσει, στρέφουν το βλέμμα τους στο νυχτερινό ουρανό.
1
Η ιστορία της αστρονομίας είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία για την αναζήτηση της αλήθειας. Είναι μια ιστορία για την προσπάθεια των ανθρώπων να κατανοήσουν τον τρόπο που δουλεύει η φύση. Είναι ιστορία ιδεών. Αυτό το λαμπερό φως στις σκοτεινές γωνίες. Είναι η επιστήμη!
Η επιστήμη αλλάζει τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό μας. Έτσι ώστε να σκεφτόμαστε πιο μεθοδικά τα πράγματα. Μα προσοχή στην ψευδοεπιστήμη! Είναι κρυμμένη και προσπαθεί να μας παραπλανήσει.
Η Αστρονομία αντιστάθηκε. Αυτοκαθαρίστηκε. Τιμωρήθηκε. Άλλαξε μοντέλα, απομάκρυνε τις προκαταλήψεις, αρνήθηκε πως στον ουρανό υπάρχουν άγγελοι και δαίμονες, έδωσε τη δυνατότητα σ’ αυτό το πλάσμα που κοιτούσε τον ουρανό να δει μια νομοκρατούμενη φύση. Και τελικά να πιστέψει σε θεωρίες που πήγαιναν κόντρα στις αισθήσεις του.
2
Και όταν ο άνθρωπος στρέφει το βλέμμα στο νυχτερινό ουρανό διαπιστώνει τις αδυναμίες του, τους περιορισμούς των αισθήσεών του. Και ό, τι δεν έφτανε η ανθρώπινη όραση, προσπάθησε να το καταφέρει με τη φαντασία και τη δημιουργικότητά του. Και έφτιαξε όλων των ειδών τα τηλεσκόπια.
Αυτή τη θάλασσα του νυχτερινού ουρανού προσπάθησε να χαρτογραφήσει. Στη θάλασσα του διαστήματος τα αστέρια είναι άλλοι ήλιοι. Έχουμε ταξιδέψει σ’ αυτή αλλά υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα ακόμη να δούμε. Και είναι πραγματικά εκεί. Είναι η ασύλληπτη φύση της φύσης.
3
Και εμείς; Εμείς είμαστε μέρος αυτού του σύμπαντος. Είμαστε αυτό το σύμπαν, το σύμπαν είναι μέσα μας. Κάθε άτομο στο σώμα μας προήλθε από ένα αστέρι που εξερράγη. Είμαστε όλοι φτιαγμένοι από αστρόσκονη. Είμαστε ένας τρόπος να ανακαλύπτει το σύμπαν τον εαυτό του. Είμαστε όλοι συνδεδεμένοι. Μεταξύ μας βιολογικά, με τη γη χημικά, με το υπόλοιπο σύμπαν ατομικά. Και η ομορφιά δεν είναι μόνο στα άτομα που μας αποτελούν αλλά κυρίως στον τρόπο που αυτά είναι οργανωμένα.
Και ύστερα έρχεται η ερώτηση: Είμαστε μόνοι; Είμαστε μοναδικοί; Και αν όχι, που είναι όλοι οι άλλοι;
Περιμένουμε να απαντήσουν στα μηνύματά μας!
4
Άχ, αυτή η ιστορία της Αστρονομίας! Είναι μια ιστορία που δε θα μπορούσαμε να διηγηθούμε χωρίς το φως. Το φως είναι η χρονομηχανή μας. Χάρη σ’ αυτές τις πανάρχαιες ακτίνες φωτός, αγγελιοφόρων του μακρινού παρελθόντος, διαβάζουμε την ιστορία του σύμπαντος, τη δική μας ιστορία.
Το φως κυνηγούμε. Το φως που ταξιδεύει με τον ίδιο τρόπο όπως και να το παρατηρήσεις, αλλά πρόσεχε γιατί αν κινείσαι γρήγοραο χρόνος επιβραδύνεται.
Και η απεικόνιση της αρμονίας, όλη η μαγεία του σύμπαντος βρίσκεται στην πιο όμορφη στη διασημότερη εξίσωση του κόσμου. E=mc2. (Όπου c η ταχύτητα του φωτός.)
Αυτό είναι το μυστικό των αστεριών, αυτή είναι η αιτία που τα αστέρια φωτοβολλούν.
5
Και εμείς εκεί. Ανταγωνιζόμαστε! Ένα είδος που πολλές φορές φαίνεται να επιζητεί τη μοναξιά. Μοιάζει να προσπαθεί να εξαφανίσει τα υπόλοιπα είδη. Ένας αγώνας για κυριαρχία. Ακόμη και μεταξύ μας.
Μα μέσα από αυτή την αιώνια διαμάχη καλού – κακού, επιβίωσης- αυτοκαταστροφής, πολλές φορές προκύπτουν μεγαλειώδεις στιγμές.
Γιατί τελικά επιλέγουμε σαν είδος το δύσκολο. Αυτό που μας βελτιώνει και μας εξυψώνει.
6
Ζούμε σε ένα κόσμο που τα πάντα αλλάζουν σύμφωνα με σχέδια, με κανόνες, με τους νόμους της φύσης. Και αυτοί οι νόμοι είναι γραμμένοι στην πιο όμορφη γλώσσα.
Τη γλώσσα των μαθηματικών.
Είναι η γλώσσα που προσπαθεί να μας περιγράψει τη φαντασία της φύσης. Με μοντέλα με γεωμετρίες που έρχονται σε αντίθεση με τις ερμηνείες που δίνει ο εγκέφαλος στα προστάγματα των αισθήσεων.
Αλλά η φαντασία της φύσης είναι τόσο μεγαλύτερη του ανθρώπου που δε μας αφήνει να επαναπαυτούμε.
7
Γιατί βρισκόμαστε εδώ;
Από πού ερχόμαστε;
Απ’ αυτή τη μοναδική γωνία μας στον κόσμο καταφέραμε να ρίξουμε μια ματιά στο παρελθόν μετά το ξεκίνημα του σύμπαντος.
Ήταν η αρχή; Πιο πριν τι υπήρχε;
Δε χρειάζεται να φοβόμαστε που δεν ξέρουμε. Αυτό το κάνει ίσως, πιο ενδιαφέρον.
Μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της διαστημικής αναζήτησης είναι η εικόνα της γης, πεπερασμένης και μόνης να κουβαλά πάνω της όλο το ανθρώπινο είδος στους ωκεανούς του χώρου και του χρόνου.

Και εμείς τι πρέπει να κάνουμε;
Τι θα πούμε στις επόμενες γενεές;
Ότι απλά μείναμε αγκυροβολημένοι στη γη; Ότι δεν αναζητήσαμε τις ρίζες μας, το αν είμαστε μόνοι;
Αν θέλουμε να είμαστε συνεπείς απέναντι στα κατορθώματα του είδους μας, πρέπει να συνεχίσουμε να αναρωτιόμαστε. Να ψάχνουμε τη θέση μας στον κόσμο.
Παροτρύνεται τα παιδιά να ατενίζουν το νυχτερινό ουρανό. Ίσως έτσι σηκώσουμε και εμείς τα μάτια μας ψηλά, ίσως έτσι μειωθεί η αλαζονεία μας! Ασχοληθείτε με την Αστρονομία, η εξερεύνηση του σύμπαντος δεν είναι τίποτε άλλο από ένα ταξίδι ανακάλυψης του εαυτού μας.

Big Bang ! ήταν η αρχή;

Big Bang! Ήταν η αρχή;

Στην τελευταία και πανηγυρική εκδήλωση της χρονιάς του Συλλόγου Αστρονομίας θα παρακολουθήσουμε ένα σύντομο ταξίδι στην ιστορία του σύμπαντος που ξεκινά με τη Μεγάλη Έκρηξη. Θα συζητήσουμε για την αρχή και το σχηματισμό της ύλης και των δομών που συνθέτουν τον όμορφο και γεμάτο μυστικά Κόσμο. Στην παρουσίαση θα γίνουν αναφορές στο τι είναι κοσμολογία, στη διαχρονική πορεία της κοσμολογικής σκέψης, θα απαντηθούν ερωτήματα όπως ποιο είναι το σύγχρονο κοσμολογικό μοντέλο, θα μιλήσουμε για τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια και για την πρόσφατη ανακάλυψη της επιταχυνόμενης διαστολής.

Και αν όλα αυτά σας ακούγονται περίεργα ή δύσκολα, σας προσκαλώ να παρακολουθήσετε την εκδήλωση και να διαπιστώσετε ότι είναι εξίσου όμορφα και συναρπαστικά, όταν μάλιστα είναι ειπωμένα από μια νέα επιστήμονα που κατέχει το αντικείμενο.

Να πω επίσης πως στο τέλος θα παρουσιάσουμε ένα όμορφο video εμπνευσμένο από τη διαδρομή ενός χρόνου με πολλές στάσεις (εκδήλωση στο δημοτικό Νεοχωρίου, Εκδήλωση αστροβραδιά στο μουσείο, Εκδήλωση στο δημοτικό Φιλιππιάδας, 7 παρουσιάσεις στο επιμελητήριο), της πορείας του συλλόγου, ενός αγώνα για να κάνουμε γνωστή την Αστρονομία στο ευρύ κοινό. 

Δε θα πω άλλα τώρα, αφήνω τα υπόλοιπα για την εκδήλωση και για μετά από αυτή. Σίγουρα δε θα σταματήσω να ευχαριστώ τα παιδιά που έδειξαν αμέσως τεράστιο ενδιαφέρον, τα παιδιά που μας ακολουθούν, μας στηρίζουν, μας δίνουν ιδέες, μας εμπνέουν. Για να αποδειχτεί για μια ακόμη φορά κόντρα στα στερεότυπα και στις κατηγορίες, ότι η ευθύνη βαραίνει εμάς. Εμείς έχουμε την υποχρέωση να τα καθοδηγήσουμε, εμείς έχουμε την υποχρέωση να τους δείξουμε και τους άλλους δρόμους, γιατί όπως λέει και ο Robert Frost : Ο δρόμος διακλαδώθηκε μέσα στο δάσος, και ΄γώ, διάλεξα τον λιγότερο περπατημένο. Αυτό, με ξεχώρισε απ΄ τους υπόλοιπους . ..

Σας περιμένουμε στην τελευταία εκδήλωση...…. μέχρι την επόμενη!

  Δημοσιεύω το πρόγραμμα της τελευταίας παρουσίασης


πρόγραμμα παρουσίασης Big Bang!

Πρόγραμμα 4ης παρουσίασης

Δυο λόγια για το χώρο και το χρόνο. Η πορεία προς την Θεωρία της Ειδικής Σχετικότητας και οι συνέπειές της. 

  Πρόγραμμα 4ης παρουσίασης

Στρέφοντας το βλέμμα στον Ουρανό (μέρος 3ο)

Ο Ήλιος

Στο τρίτο μέρος της παρουσίασης συνεχίζουμε με τον Ήλιο.

Είναι ένα άστρο μεσαίου μεγέθους, μια τεράστια μπάλα συμπιεσμένων και θερμών αερίων.

Το καύσιμό του είναι το υδρογόνο που με τις θερμοπυρηνικές αντιδράσεις εκπέμπει ακτινοβολία.

Ένα φωτόνιο χρειάζεται περίπου 150-170000 χρόνια για να φτάσει από τον πυρήνα στην επιφάνεια του Ήλιου και από εκεί 8 λεπτά για να φτάσει σε εμάς.

Θα μιλήσουμε λίγο για τις Ηλιακές κηλίδες. Είναι αυτές που είδε ο Γαλιλαίος με το τηλεσκόπιό του.

Οι ηλιακές κηλίδες είναι παροδικά φαινόμενα που εμφανίζονται στην επιφάνεια του Ήλιου τη λεγόμενη φωτόσφαιρα, της οποίας και θεωρούνται οι περισσότερο εντυπωσιακοί και ενδιαφέροντες σχηματισμοί της. Είναι ορατές ως σκοτεινές μικρές ή μεγαλύτερες κυκλικές επιφάνειες - κηλίδες, σε σχέση με τις γειτονικές περιοχές της φωτόσφαιρας, που περιβάλλονται από λιγότερο σκοτεινές στεφάνες ινώδους υφής.

Οι κηλίδες είναι ψυχρότερες από το περιβάλλον τους γι΄αυτό και φαίνονται σκοτεινές .
Η Θερμοκρασία της φωτόσφαιρας  είναι περίπου ~ 5800Κ
Η Τυπική θερμοκρασία των κηλίδων  είναι περίπου ~ 4000Κ
Ο σχηματισμός των κηλίδων είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού δύο φαινομένων :
1ον : του μαγνητικού πεδίου του Ήλιου

2ον : της διαφορικής του περιστροφής  

Ο αριθμός των κηλίδων και των ομάδων κηλίδων που εμφανίζονται μεταβάλλεται με τον χρόνο. Συγκεκριμένα η εμφάνιση των κηλίδων παρουσιάζει έναν 11ετή κύκλο δραστηριότητας, δηλαδή ο αριθμός τους αυξάνεται και ελαττώνεται περιοδικά κάθε 11 χρόνια.

Βλέπουμε όμως πως παρατηρήθηκαν δυο ελάχιστα στην ανάπτυξη των ηλιακών κηλίδων.

Θα μου πείτε τι μας χρειάζονται όλα αυτά. 

Η έξαρση αυτή συνοδεύεται από αύξηση της έντασης φαινομένων όπως είναι οι εκλάμψεις.

Οι ηλιακές εκλάμψεις λαμβάνουν χώρα στο ηλιακό στέμμα και στην χρωμόσφαιρα, θερμαίνοντας το πλάσμα σε δεκάδες εκατομμύρια Κέλβιν, και επιταχύνοντας τα ηλεκτρόνια, τα πρωτόνια και τα βαρύτερα ιόντα κοντά στην ταχύτητα του φωτός. Παράγουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, σε όλα τα μήκη κύματος από τα μακρά ραδιοφωνικά κύματα έως τα πολύ μικρά μήκη κύματος, τις ακτίνες γάμμα.

Οι εκλάμψεις που βομβαρδίζουν τη Γη με καταιγίδες φορτισμένων σωματιδίων.Οι εκλάμψεις θέτουν σε κίνδυνο τη σταθερότητα των δικτύων ρεύματος και τηλεπικοινωνιών …  ( π.χ. Κεμπέκ 1989 ).

Τα μέγιστα της ηλιακής δραστηριότητας  σχετίζονται άμεσα με το κλίμα της Γης. 

Αλλά εδώ σ'αυτό το σημείο θέλω να συνδέσω τις ηλιακές κηλίδες με τη μουσική.

Πως;

Δείτε ξανά το ελάχιστο Maunder. Πότε εμφανίστηκε;

Ξέρουμε  πότε  φτιάχτηκαν τα  καλύτερα  βιολιά  στην  Ευρώπη;

Niccolò Amati   (1596 – 1684)

Antonio Stradivari  (1644 – 1733) 

Bartolomeo Giuseppe Antonio Guarneri  (1698 – 1744) 

Ο διάσημος κατασκευαστής βιολιών Στραντιβάριους χρησιμοποιούσε ξύλο από δέντρα που μεγάλωναν την περίοδο 1645-1715, στο μέσο της λεγόμενης «Μικρής Εποχής των Παγετώνων», εξήγησαν οι ελβετοί ερευνητές σε συμπόσιο του Κέντρου Μοριακής Ιατρικής Max Delbrück στο Βερολίνο.


Στους παρατεταμένους χειμώνες και τα δροσερά καλοκαίρια αυτής της περιόδου, το ξύλο μεγάλωνε ιδιαίτερα αργά και ομοιόμορφα, με αποτέλεσμα να έχει χαμηλή πυκνότητα και ελαστικότητα, ενώ παράλληλα προσέφερε υψηλή ταχύτητα μετάδοσης του ήχου (τα ηχητικά κύματα ταξιδεύουν ταχύτερα μέσα στα στερεά σώματα σε σχέση με τον αέρα).

Σήμερα, οι κατασκευαστές βιολιών μπορούν μόνο να ονειρευτούν ξύλο αυτής της ποιότητας…

Πρατικάκης Βαγγέλης – ΤΟ ΒΗΜΑ – 10/9/2012

Σ' αυτό το σημείο τα παιδιά μας ταξίδεψαν με ένα απίστευτο instrumental για 3 βιολιά...

Επειδή δε μπορώ να βρω το συγκεκριμένο κομμάτι θα βάλω το Καλοκαίρι από τις 4 εποχές του Vivaldi. 

Antonio Vivaldi - Summer from four seasons.

Trondheim Soloists. Artistic Director: Øyvind Gimse. Soloist Mari Silje Samuelsen. Hamardomen. Samuelsen Productions. Video by Tor Melgalvis. Camera: Kjetil Andersen, Jan Gunnar Martinsen and Tor Melgalvis.

Προχωρώντας προς το τέλος της παρουσίασης έφτασε η ώρα να πω δυο λόγια για τη Γη.

Όταν έπρεπε να αποφασίσω τι θα πω η πρώτη σκέψη ήταν να πω κλασσικές πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά. Όμως αμέσως θυμήθηκα μια φωτογραφία. 

Λέγεται "The Pale Blue Dot".

Η Χλωμή Μπλε Κουκκίδα [The Pale Blue Dot] είμαι μια φωτογραφία της Γης που τραβήχτηκε το 1990 από το Voyager 1 από απόσταση ρεκόρ, δείχνοντας αμυδρά τον πλανήτη μας μέσα στο αχανές διάστημα. Μετά από αίτημα του Carl Sagan το Voyager, καθώς εγκατέλειπε το ηλιακό μας σύστημα, έστρεψε για μια τελευταία φορά τις κάμερες προς τη Γη, τραβώντας τη φωτογραφία, από την οποία εμπνεύστηκε ο τίτλος του ομότιτλου βιβλίου.

O Carl Sagan έγραψε ένα κείμενο αφιερωμένο σ'αυτή την εικόνα. Αποφασίσαμε να μεταφράσουμε το κείμενο και με την επεξεργασία κάποιων video από το διαδίκτυο κάναμε το παρακάτω video. Τη μετάφραση και την αφήγηση έκανε η Κωσταντίνα Κόκκινου ενώ την επεξεργασία την επιμελήθηκε ο Αδριανός Σερβετάς. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τα παιδιά γιατί ανέχτηκαν τις ιδιοτροπίες μου, τις παρατηρήσεις για το πως θα ειπωθεί, τι μουσική θα βάλουμε, ποιες εικόνες θα κόψουμε, θα βάλουμε κλπ.. Το σημαντικότερο όμως είναι πως όπως συμβαίνει πάντα, με ξεπέρασαν.

“Το λάθος, αγαπητέ μου Βρούτε, δεν είναι στ’ αστέρια, αλλά μέσα μας.“ 

–Γουίλιαμ Σαίξπηρ

Θα κλείσω με μια φωτογραφία.

Θα κλείσω αυτή την παρουσίαση όπως ξεκίνησα. Κοιτάζοντας τον ουρανό και βλέποντας ένα αστερισμό. Εδώ είναι ο αστερισμός του Κύκνου στο κέντρο του γαλαξία μας. Όμως εδώ υπάρχει ένας ωραίος μύθος.

Ο Μύθος

Φαέθων: Ο γιος του Ήλιου. Αψήφησε την πατρική εξουσία, πήρε το θεϊκό άρμα, το οδήγησε στον ουρανό για να καεί τελικά μαζί του, αφήνοντας πίσω του τις στάχτες του που δημιούργησε το γαλαξία.

Κύκνος: Ο αδελφικός φίλος του Φαέθοντα. Έκλαιγε τόσο πολύ για το χαμό του φίλου του, που οι Θεοί τον λυπήθηκαν και τον έκαναν αστερισμό πάνω στις στάχτες του.

Ένας μεγάλος μύθος με όλα τα θέματα που τον κάνουν αιώνιο!

Σύγκρουση με την πατρική (θεϊκή) εξουσία -------- ύβρις

Η οργή του Θεού--------- τίσις-τιμωρία

Αλλά πάνω από όλα δεν παύει να είναι ένας ύμνος στη φιλία.

Όπως λέει ο Στέφανος Τραχανάς, 

Μεγάλοι πολιτισμοί

                          Μεγάλα θέματα 
                                                      
                                               Μεγάλα παραμύθια

Τελειώνοντας νιώθω την ανάγκη να απαντήσω στο ερώτημα γιατί Αστρονομία.

Διότι είναι Φιλοσοφία.

Είναι φιλοσοφία διότι όλα ξεκίνησαν όταν αυτό το μικρό ανθρωπάκι έστρεψε το βλέμμα του στον ουρανό και έθεσε όλα τα υπαρξιακά ερωτήματα. Από που προέρχομαι; Πως δημιουργήθηκε ο κόσμος; κλπ. Και εκεί εξέφρασε όλα τα συναισθήματά του, έφτιαξε μύθους, έφτιαξε ιστορίες.

Διότι είναι Επιστήμη.

Είναι επιστήμη διότι δεν έμεινε εκεί αλλά έκανε παρατηρήσεις και αναζήτησε νόμους. Υπολόγισε την περίμετρο της γης, βρήκε το είδος των τροχιών και κατέληξε στους νόμους που διέπουν τα ουράνια σώματα. Και αφού κατάλαβε πως υπάρχει μια έλλογη τάξη, κατήργησε κάθε είδους αυθαιρεσία. Ούτε οι Θεοί, μα περισσότερο ούτε τα δημιουργήματά τους εδώ στη γη είχαν καμία τέτοια εξουσία. Και αυτό το δικαίωμα δεν το έδωσε ούτε στους αρχιερείς της επιστήμης. Δίοτι η βάση της επιστήμης είναι η κριτική σκέψη, είναι η αμφισβήτηση. Μα συνέχισε, βελτίωσε, αμφισβήτησε και συνεχίζει ακόμη.

Διότι είναι πολιτισμός.

Είναι πολιτισμός σε δυο επίπεδα. Έμμεσα διότι αποτέλεσε έμπνευση για καλλιτεχνικά δημιουργήματα. Πόσα βιβλία δε γράφτηκαν, πόσα ποιήματα, πόσες ταινίες δε γυσρίστηκαν, πόσα τραγούδια δεν ειπώθηκαν - κάποια από αυτά τ' ακούσαμε και αυτό το βράδυ- εμπνευσμένα από την Αστρονομία. 

Αλλά όπως προαναφέρθηκε, θεωρώ πως η επιστημονική επανάσταση ήταν από μόνη της ένα βαθύτατα πολιτισμικό γεγονός διότι άλλαξε τον τρόπο αντίληψης των πραγμάτων, άλλαξε την προοπτική. Επίσης θεωρώ πως οποιαδήποτε επίτευγμα του ανθρώπινου πνεύματος είναι πολιτισμός. Η θεωρία του Νεύτωνα, ή η θεωρία της σχετικότητας, δυο τόσο σημαντικά επιτεύγματα του ανθρώπινου νου δεν μπορούν να θεωρηθούν πολιτισμός;

Αλλά αν κοιτάξουμε προσεκτικά, υπάρχουν ρεύματα ζωγραφικής που επηρεάστηκαν από την Αστρονομία και τις θεωρίες αυτής. Ο κυβισμός και ο φουτουρισμός δυο ρεύματα που συνδέθηκαν με τη θεωρία της σχετικότητας. 

Αλλά εγώ θα κλείσω με ένα πίνακα ζωγραφικής που αποτέλεσε την έναρξη του ιμπρεσσιονισμού. 

Όλα ξεκινούν με το φως του Ήλιου στο λιμάνι της Γάνδης το 1872. Όλα ξεκινούν από το φως. 

Ας στρέψουμε το βλέμμα στον έναστρο ουρανό να δούμε το φως των αστεριών που ταξίδεψε από τόσο μακριά για να μας συναντήσει.

Γιατί.....

Όλοι βρισκόμαστε μέσα στο βούρκο,

αλλά κάποιοι από μας κοιτάμε τα αστέρια.

-Όσκαρ Ουάιλντ

Τέλος

                       

Στρέφοντας το βλέμμα στον Ουρανό (μέρος 2ο)

Στρέφοντας το βλέμμα στον Ουρανό (μέρος 2ο)

“Οι ουρανοί περιστρέφονται 

από πάνω σας αποκαλύπτοντας 

την αιώνια δόξα τους

και εσείς έχετε το βλέμμα στραμμένο

στο έδαφος. ” 

–Dante Alighieri

Το δεύτερο μέρος της παρουσίασης ξεκινά με την ανάγκη να στρέψουμε το βλέμμα στον ουρανό, να το σηκώσουμε από το έδαφος που το έχουμε στραμμένο.  Και εδώ θα σας πω και ένα μυστικό. Υπάρχει μια πύλη που μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε το παρελθόν. Αλήθεια. Και αυτή η πύλη δεν είναι άλλη από τον ανοιχτό ουρανό. Διότι όταν στρέφουμε το βλέμμα στον ουρανό, στην ουσία στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν. 

Και αυτό οφείλεται στο φως. Έχει τη μεγαλύτερη ταχύτητα που μπορούμε να συναντήσουμε στη φύση, 300.000 km/s αλλά είναι πεπερασμένη. Άρα χρειάζεται χρόνο να διανύσει μια απόσταση. Για να δούμε λοιπόν ένα αντικείμενο πρέπει φως από αυτό να φτάσει στα μάτια μας. Άρα εμείς βλέπουμε το αντικείμενο τόσο πίσω στο χρόνο , όσο χρειάστηκε το φως να φτάσει σε εμάς.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Σελήνη. Είναι μόνο ένα δευτερόλεπτο μακριά.  Και ο Ήλιος; Αυτός βρίσκεται 8 λεπτά μακριά. Δηλαδή όταν κοιτάζουμε τον Ήλιο βλέπουμε πως ήταν 8 λεπτά πριν. Και ο Σείριος βρίσκεται 8 χρόνια μακριά. Για να δούμε δε, την Ανδρομέδα όπως είναι σήμερα , πρέπει να περάσουν άλλα 2,5 εκατ. χρόνια. 

Στρέφοντας το βλέμμα στον ουρανό θα δούμε πλανήτες και αστέρια. Ποια η διαφορά τους; 

Σκεφτόμουν πως θα είναι κουραστικό να αναφερθώ σ'αυτά. Αλλά θυμήθηκα ένα περιστατικό που συνέβει πριν από κάποια χρόνια. Κάνοντας μάθημα, διάβαζα μια εκφώνηση που αναφερόταν σε ένα σφαιρικό αστέρι. Δεν πρόλαβα να διαβάσω τη συνέχεια της άσκησης διότι μια μαθήτρια με σταμάτησε. Μου λέει: λάθος κύριε. Δεν υπάρχουν σφαιρικά αστέρια. 

Μα, της λέω, τα αστέρια είναι ήλιοι σαν το δικό μας, σε διάφορα μεγέθη και ηλικίες. 

Όχι, μου απαντά. Τα αστέρια είναι αστέρια και ενώ το λέει κάνει μια χειρονομία με το χέρι της και σχηματίζει νοερά το σχήμα του αστεριού που βάζουμε πάνω στο Χριστουγεννιάτικο δέντρο. Ήταν πολύ καλή μαθήτρια και χρειάστηκα χρόνο να την πείσω για το σωστό. 

Οπότε θεώρησα σωστό να πω δυο λόγια για τους πλανήτες και τα αστέρια για να αποφύγουμε στο μέλλον τυχόν παρανοήσεις.....

Στην Αστρονομία αστέρι ή αστέρας (ή απλανής σε αντιδιαστολή με τον πλανήτη) καλείται κάθε ουράνιο σώμα που διατηρεί όλες τις ιδιότητες που έχει ο δικός μας ήλιος. Είναι ένα λαμπερό αέριο ουράνιο σώμα που παράγει ενέργεια από πυρηνικές αντιδράσεις σύντηξης που συμβαίνουν στον πυρήνα του.   Ο Γαλαξίας μας περιέχει περισσότερα από 200 δισ. άστρα.Υπάρχουν 100 δισ. γαλαξίες, οπότε κάντε την πράξη για να βρείτε τους ήλιους που υπάρχουν...

Εμείς βέβαια με τις δυνατότητες της όρασης που έχουμε, μπορούμε να δούμε περίπου 3000 αντικείμενα.

Και οι πλανήτες;

Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από την αρχαιοελληνική φράση «πλανήτες αστέρες» (άστρα που περι-πλανιούνται), σε αντίθεση με τους αστέρες που μοιάζουν ακίνητοι στον ουράνιο θόλο (εξ ου και η ονομασία «απλανείς αστέρες»). Είναι παράγωγο της λέξης "πλάνης" που σημαίνει περιπλανώμενος, χωρίς μόνιμη διαμονή.

Πλανήτης είναι το ουράνιο σώμα που:

α) έχει μεγάλη μάζα ώστε να έχει σφαιρικό σχήμα λόγω βαρύτητας

β)βρίσκεται σε τροχιά

γ) έχει σαρώσει το χώρο γύρω από την τροχιά του.

“Αυτός ο κόσμος, ο μικρός, ο μέγας. ” 

–Οδυσσέας Ελύτης

Πόσο μου αρέσει αυτή η έκφραση του Ελύτη.  Μας δείχνει πόσο σημαντικοί μέσα στην ασημαντότητά μας είμαστε.....

Πόσοι μικροί μέσα σε τόσο μεγάλα αντικείμενα, σε τόσο γιγαντιαία ουράνια σώματα και εμείς αυτός ο μικρός μπλε πλανήτης  μπρος στο μέγεθος ήλιων και πλανητών να στέκουμε με έπαρση όντας νάνοι.....

Ας δούμε ένα video που δείχνει το μέγεθος των ουρανίων σωμάτων που βρίσκονται να απαρτίζουν τον ουράνιο θόλο σε σχέση με το ταπεινό μέγεθος της γης μας.

Συνεχίζουμε να σας καλούμε να στρέψουμε όλοι μαζί το βλέμμα στον ουρανό. Και απόψε θα το κάνουμε και κυριολεκτικά. Θα στρέψουμε τα μάτια μας και με τη βοήθεια των τηλεσκοπίων θα δούμε την Αφροδίτη, θα δούμε το Δία και τους τέσσερις δορυφόρους του,θα δούμε τον Κρόνο και τους δακτύλιους του.

Δίας 

 Αφροδίτη

Κρόνος

Χαρακτηριστικά του Κρόνου

Έχει διάμετρο περίπου 9 φορές τη διάμετρο της γης.

Έχει περίοδο περιστροφής γύρω από τον Ήλιο 29,5 γήινα έτη.

Είναι ο αραιότερος από όλους  τους πλανήτες.

Έχει 47 δορυφόρους.

Περιβάλλεται από αρκετούς δακτύλιους οι οποίοι στρέφονται με διαφορετικές ταχύτητες γύρω από αυτόν.

Προχωρώντας αυτήν την παρουσίαση δε γίνεται να αποφύγω να κάνω αναφορά στα τρια για διαφορετικούς λόγους σημαντικότερα ουράνια σώματα του ηλιακού μας συστήματος.

“ Έν' ασημένιο κέρμα το φεγγάρι, που κάποτε τινάξαν στο διάστημα οι θεοί, κορώνα γράμματα την τύχη παίζοντας αυτού του κόσμου, έν' ασημένιο κέρμα που δεν έπεσε ποτέ, αλλ' έμεινε εκεί, μετέωρο, στο χάος.

Γι' αυτό και δεν αποφασίστηκε ποτέ η τύχη αυτού του κόσμου, γι' αυτό και αδιάκοπα κοιτάμε μ' αγωνία το φεγγάρι, μην πάει και πέσει απ' του χαμού μας την πλευρά. ” 

–ΧΙΟΝΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ

Τη βραδιά της παρουσίασης δε μπορούσαμε να δούμε τη Σελήνη. Την προηγούμενη μέρα είχαμε Νέα Σελήνη.

Νέα Σελήνη (New Moon)

Η πρώτη φάση ονομάζεται Νέα Σελήνη. Κατά την διάρκεια αυτής της φάσης δεν φαίνεται φεγγάρι στον ουρανό. Αυτό συμβαίνει γιατί κατά την διάρκεια της Νέας Σελήνης το φεγγάρι ανατέλλει και δύει μαζί με τον Ήλιο.

Μια μέρα μετά θα μπαίναμε στη φάση του Αύξων Μηνίσκου.

Αύξων μηνίσκος (Waxing Crescent)

Δύο μέρες μετά την Νέα Σελήνη παρατηρούμε από το δεξί μας χέρι (ανατολικά) ένα πολύ λεπτό φωτεινό τόξο. Το τόξο αυτό ονομάζεται αύξων μηνίσκος  και η εμφάνιση του μας ειδοποιεί ότι η Σελήνη έχει μόλις ξεκινήσει το ταξίδι της γύρω από την Γη.

 Καθημερινά μετά την εμφάνιση του μηνίσκου βλέπουμε το φεγγάρι να γεμίζει (πάντοτε από τα δεξιά προς τα αριστερά).

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για τη δημιουργία της Σελήνης.

Σύμφωνα με την επικρατέστερη – έως σήμερα – θεωρία για τη δημιουργία της Σελήνης, το φεγγάρι είναι προϊόν μίας σύγκρουσης του πλανήτη μας με έναν άλλο πλανήτη στο μέγεθος του Αρη, πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν ακόμη το ηλιακό σύστημα σχηματιζόταν και η Γη ήταν μια φλεγόμενη περιστρεφόμενη σφαίρα. Μια ομάδα επιστημόνων από τα πανεπιστήμια της Βέρνης, της Ζυρίχης και του Λουντ, προτείνουν μια νέα θεωρία για αυτό το πολυσυζητημένο ζήτημα σύμφωνα με την οποία η Γη χτυπήθηκε από ένα πολύ μεγαλύτερο και ταχύτερο σώμα από τις υπάρχουσες εικασίες.

Ο θεωρητικός πλανήτης που συγκρούστηκε με τη Γη ονομάζεται Θεία, έχοντας πάρει το όνομά του από την ελληνική μυθολογία και την κόρη της Γης και του Ουρανού. Το ακριβές όμως μέγεθος του πρωτοπλανήτη που συγκρούστηκε με τη Γη, η ταχύτητά του και οι συνθήκες της σύγκρουσης παραμένουν θέμα συζήτησης.

Λίγες φέτες Ήλιου γλιστρούν από την οροφή και 

τους τοίχους μα μόλις μπουν μέσα είναι τόσο αδύναμες που δε μπορούν να μετακινηθούν. Το σκοτάδι είναι πιο δυνατό και τις καταπίνει.

Τόνι Μόρισον, «Αγαπημένη» 

Η αιώνια μάχη του φωτός με το σκότος. Μα το σκοτάδι δεν έχει υλική υπόσταση, είναι απλά η απουσία φωτός. Υλική υπόσταση έχει το φως. Και μάχεται το σκοτάδι. Αιώνια. Ποιος θα βγει νικητής;

Τα πορτοκάλια είναι μαύρα ή πορτοκαλί;

Η νύχτα έχει πέσει για τα καλά. Βρισκόμαστε σε περιβόλι της Άρτας γεμάτο με πορτοκαλιές σε εποχή που έχει δέσει ο καρπός. Το σκοτάδι είναι βαθύ, το «βάθος» του όμως μας επιτρέπει να διακρίνουμε το περίγραμμα των πραγμάτων.

Τα πορτοκάλια «είναι» μαύρα όπως και τα φύλλα της πορτοκαλιάς. Αν όμως έχουμε μαζί μας κάνα κλεφτοφάναρο και το ανάψουμε, τα φύλλα θα γίνουνε πράσινα και τα πορτοκάλια πορτοκαλί. Τι συμβαίνει με το χρώμα που έχουν τα πράγματα; Τα πορτοκάλια είναι πορτοκαλί και τις νύχτες δείχνουν κατάμαυρα. Είναι όμως πορτοκαλί ή μήπως μας φαίνονται πορτοκαλί; Το «είναι» τους είναι άραγε ίδιο με το «φαίνεται»; Και ποιον ακριβώς ρόλο παίζει το φως;

Λένε ότι η μοναδική πηγή χρωμάτων είναι το φως. Το φως είναι αυτό που χρωματίζει τα πράγματα. Από την εποχή μάλιστα του Νεύτωνα λέγεται και κάτι ακόμα που με πρώτο άκουσμα ίσως να μας φανεί παράξενο. Ότι το χρώμα υπάρχει στο φως, στο γνωστό μας εκείνο φως που αυτό καθεαυτό δεν το βλέπουμε. Και ότι το χρώμα δεν υπάρχει μέσα στο ουράνιο τόξο ούτε στις μπογιές ούτε και στις σαπουνόφουσκες, σε πράγματα δηλαδή που μας φαίνονται χρωματιστά.

Ανδρέας Ι. Κασέτας- Το φάντασμα του Λεονάρντο

Το κείμενο προφανώς πιθανόν να προέκυψε από έμπνευση πάνω στο "φαίνεται" και το "είναι" του Βιτγκενσταιν.

Εγώ κρατάω την πρόταση : "Το φως είναι αυτό που χρωματίζει τα πράγματα. "

Όντως το φως χρωματίζει τα πράγματα. Και για να φωτιστεί αυτή η παρουσίαση, για να δείξει τα χρώματά της χρειαζόμαστε μια πηγή φωτός. Και αυτή δεν είναι άλλη από τα παιδιά που παίζουν μουσική....

Εδώ διασκεύασαν ένα τραγούδι για τον Ήλιο...

Here comes the sun από τους Beatles.

Συνεχίζεται.........